ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅਰਚਨਾ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਅਨੇਕਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ—ਮੁੱਲਵਾਨ ਰਤਨ, ਚਾਂਦੀ, ਸੋਨਾ, ਸੁਗੰਧਤ ਵਸਤੂਆਂ, ਫੁੱਲ, ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਦਾਣੇ, ਫਲ, ਨਵੇਂ ਕਲੇ ਅਤੇ ਦਰਭਾ ਘਾਹ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮੱਗਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਨਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਠੰਢਾ ਤੇ ਮਨ ਭਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੁਝ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫੁੱਲ ਆਦਿ। ਪੈਰ ਧੋਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਸ, ਚੰਦਨ, ਚਮੇਲੀ, ਕੋਲਾ, ਕਫੂਰ, ਬਹੁਮੂਲ ਅਤੇ ਤਮਾਲਾ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਪੈਰ ਧੋਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਸੁਗੰਧਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ। ਜਦ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਪਾਤਰੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਲਾਇਚੀ, ਕਫੂਰ ਤੇ ਚੰਦਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪਿਸ਼ ਕੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਹਰ ਪਾਤਰ ਸੁਗੰਧਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬਣੇ। ਭੋਗ ਵਾਲੀ ਪਾਤਰੀ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ, ਚੌਲ, ਜੌ, ਤਿਲ, ਘੀ, ਰਾਈ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਭਸਮ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ। ਛਿੜਕਾਅ ਵਾਲੀ ਪਾਤਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਸ਼ਾ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਜੌ, ਬਹੁਮੂਲ, ਤਮਾਲਾ ਤੇ ਭਸਮ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ। ਹਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰੋਂ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਕਵਚ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਫਿਰ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੀ ਜਾਂਦੀ, ਅਤੇ ਗਊ ਮੂਦਰਾ ਦਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ। ਫਿਰ, ਛਿੜਕਾਅ ਵਾਲੀ ਪਾਤਰੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਪੂਜਾ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਰੂਟ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਛਿੜਕਾਅ ਵਾਲੀ ਪਾਤਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਰਤਾ ਉਸ ਪਾਤਰੀ ਨਾਲ ਹੀ ਭੋਗ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਤਿਆਰ ਕਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਰਿਵਾਜ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲ ਵਿਨਾਇਕ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਭੋਜਨ ਤੇ ਹੋਰ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੰਦੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਨੰਦੀ ਮ੍ਰਿਦੁ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਅਰਧਚੰਦ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਹਰਣ, ਤੇਜ਼ ਦੰਡ ਆਦਿ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਆਮੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਗੋਲ ਚਿਹਰੇ ਜਾਂ ਹਰੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਹਵਾ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ, ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮਾਤਾ ਸੁਯਸ਼ਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀ ਜਾਂਦੀ, ਜੋ ਗੁਣਵਾਨ, ਵਰਤਾਂ ਦੀ ਪਾਬੰਦ ਅਤੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲਗੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਫਿਰ, ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਕਰਕੇ, ਵਰਤੀ ਸਮੱਗਰੀ ਹਟਾਈ ਜਾਂਦੀ, ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਧੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੋਵੇ। ਫੁੱਲ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਚੰਡ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਵਰਤੀ ਸਮੱਗਰੀ ਹਟਾਈ ਜਾਂਦੀ। ਫਿਰ, ਆਸਨ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਆਸਰੇ ਆਦਿ ਸਜਾਏ ਜਾਂਦੇ; ਧਰਤੀ ਹੇਠਾਂ ਸੁਭਾਗਾ, ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣ ਦੀ ਆਸਰੇ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਅੰਤਹੀਨ, ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਿੱਟਾ, ਪੰਜ ਫਣ ਵਾਲਾ, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਚਾਟਦਾ ਹੋਇਆ ਰੂਪ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਸਦੇ ਉੱਤੇ, ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਪੀੜ੍ਹੇ ਵਾਂਗ, ਸੁਭਾਗਾ ਆਸਨ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਚਾਰ ਆਸਰੇ ਹਨ—ਧਰਮ, ਗਿਆਨ, ਵੈਰਾਗ, ਤੇ ਐਸ਼ਵਰਯ। ਇਹ ਆਸਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਹਨ: ਚਿੱਟਾ, ਲਾਲ, ਪੀਲਾ, ਤੇ ਸ਼ਿਆਮ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਰ ਹਨ। ਅਧਰਮ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਤੱਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਆਸਨ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਸੀ ਰਤਨਾਂ ਵਰਗਾ ਸੋਹਣਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉੱਤੇ, ਸੁੱਚਾ ਚਿੱਟਾ ਕਮਲ ਆਸਨ ਹੈ, ਜੋ ਢੱਕਣ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਅੱਠ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਅੱਠ ਸਿਧੀਆਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਧਾਗੇ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ, ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਖੱਬੇ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ। ਬੀਜ ਵੀ ਇਹੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ, ਉਨਮਨੀ ਤੱਕ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਘੜਾ ਪਰਮ ਵੈਰਾਗ ਹੈ, ਡੰਡਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਘੁੰਘਰ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ, ਜਿਸਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਧਰਮ ਹੈ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਘੜੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਚੱਕਰਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ, ਤਿੰਨ ਤੱਤ—ਆਤਮਾ ਆਦਿ—ਆਸਨ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਆਸਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ, ਸੁਖਦਾਈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਾਦਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਛਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਦਿਵਿਆ, ਸੁੱਚੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਆਸਨ ਵਿਛਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਆਵਾਹਨ, ਸਥਾਪਨਾ, ਸੰਬੰਧਨ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੂਦਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਆਚਮਨ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਭੋਗ, ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਧੂਪ, ਦੀਵਾ, ਪਾਨ ਆਦਿ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਾਂ, ਆਸਨ ਤੇ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ, ਰੂਟ ਤੇ ਹੋਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਪਰਮ ਕਾਰਣ ਸ਼ਿਵ ਦੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ, ਆਵਾਹਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਅਡੋਲ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਸੁੱਚੇ ਸਫੈਦ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਨ, ਸਭ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹਨ। ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ। ਜਾਣੂ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਤੱਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ; ਉਹ ਨਾ ਆਰੰਭ, ਨਾ ਮੱਧ, ਨਾ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਹੀ ਉਪਚਾਰ ਹੈ। ਇਹੀ ਸ਼ਿਵ ਤੱਤ ਹੈ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਥਿਰ ਉਦੇਸ਼; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਪਰਮ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਭੇਟ ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਲਿੰਗ ਮਹਾਂਦੇਵ, ਸ਼ਿਵ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ; ਇਸਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜੈਕਾਰ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗਊ ਦੇ ਪੰਜ ਉਤਪਾਦ—ਘੀ, ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ, ਸ਼ਹਦ ਆਦਿ—ਨਾਲ, ਜੜ੍ਹਾਂ, ਫਲਾਂ ਦੇ ਰਸ, ਤਿਲ, ਰਾਈ, ਅਤੇ ਆਟੇ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਚੰਗੇ ਬੀਜਾਂ (ਜੌ ਆਦਿ), ਕਾਲੀ ਮਸੂਰ ਆਦਿ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ, ਲਿੰਗ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ, ਉੱਤੇ ਲਾਪਾਂ ਲਗਾਉਣੀਆਂ, ਫਿਰ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬਿਲਵ ਪੱਤਿਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਮਲ ਕੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਲਾਪ ਜਾਂ ਸੁਗੰਧ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਹਟਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਸੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸੁਗੰਧਤ ਆਮਲਾ ਤੇ ਹਲਦੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਲਿੰਗ ਜਾਂ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨਾ, ਸੁਗੰਧਤ ਪਾਣੀ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਸਮੱਗਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਮੰਤ੍ਰ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਵੀ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਨਿਯਮ, ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।