ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਭਗਤਿ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਚੜ੍ਹਾਵਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਇਹ ਪੂਜਾ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਸਮਰਥਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਯਜਨ ਵੇਦਿਕਾ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਦੋਵੇਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਉਹ ਬਾਹਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰੇ, ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਪੂਜਾ ਵਿਧੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਵੈੰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਈ ਸੀ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਪੂਜਾ, ਅੱਗਨੀ ਹੋਮ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਤੱਕ, ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਨਾ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਹਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਵਿਨਾਇਕ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਜੇ ਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਨੰਦੀ ਅਤੇ ਸੁਯਸ਼ਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਮਨ ਵਿੱਚ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ, ਪੂਜਾ ਲਈ ਆਸਨ ਸਜਾਓ। ਪੂਜਾ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ, ਸਿੰਘ ਆਸਨ ਜਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਪਦਮ ਆਸਨ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸਾਥ, ਬੈਠੋ। ਇਸ ਆਸਨ ਉੱਤੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਰਧਾਂਗੀਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਮਨੋਹਰ, ਸ਼ੁਭ ਲਛਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਹਰ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਓ। ਉਹ ਹਰ ਗੁਣ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਹਰ ਆਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਲਾਲ ਮੂੰਹ, ਹੱਥ, ਪੈਰ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਖ ਚੰਬੇਲੀ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਮਸਕਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਸਫੈਦ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਾਂਗ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ, ਜੋ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਚਾਰ ਭੁਜਾ ਵਾਲੇ, ਉੱਚੇ ਤੇ ਭਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਅਰਧਚੰਦ੍ਰ ਧਾਰੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਦਾਨ ਤੇ ਅਭੈ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਮ੍ਰਿਗ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਗਲ ਵਿੱਚ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਤੇ ਕੰਗਣ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਸੁੰਦਰ ਨੀਲਾ ਗਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਦਵਿੱਤੀਯ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਗਣ ਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਉਸ ਦੇ ਨੈਣ ਖਿੜੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚੌੜੇ ਤੇ ਲੰਮੇ ਹਨ, ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਮੁਖ, ਘੁੰਘਰਾਲੇ ਤੇ ਕਾਲੇ ਵਾਲ। ਉਹ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੜੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਅਰਧਚੰਦ੍ਰ ਧਾਰੀ, ਉੱਚੀਆਂ ਤੇ ਭਰੀਆਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਛਾਤੀਆਂ ਵਾਲੀ, ਪਤਲੀ ਕਮਰ, ਚੌੜੇ ਨਿਤੰਬ, ਪੀਲੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਹਰ ਆਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਗੁੰਥੇ ਹੋਏ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਿੱਚ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਹੈ, ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਹਲਕੀ ਲਾਜ ਹੈ। ਉਹ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਚਮਕਦਾਰ ਕਮਲ ਫੜੀ ਹੋਈ, ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦੰਡ ਰੱਖੀ ਹੋਈ, ਮਹਾਨ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਸ ਕਟਾਰੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਜੋ ਬੰਨ੍ਹਨ ਨੂੰ ਕੱਟਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸਤਿਤਵ, ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਆਨੰਦ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਤੇ ਭਵਾਨੀ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੀ ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਮਨ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਜਾਂ, ਜੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰੂਪ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵੀ, ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ, ਪਰਮ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ, ਸ਼ਡਵਿੰਸ਼ਕਾ ਜਾਂ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਉੱਤੇ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ, ਜੋ ਸਤ ਤੇ ਅਸਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਨ ਨਾਲ ਬਾਹਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਿੱਧ, ਘਿਉ ਆਦਿ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਭ੍ਰੂ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁੱਧ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੌ ਵਾਂਗ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਅਲੱਗ, ਸ਼ੁਭ ਧਿਆਨ ਜਾਂ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾ ਰੱਖੋ। ਅੱਗਨੀ ਹੋਮ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਹੈ; ਫਿਰ, ਪੂਰੀ ਮਨੋਮਯ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਵੇਦਿਕਾ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਕਰੋ। ਪੂਜਾ ਦਾ ਸਥਾਨ ਜੜ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਛਿੜਕ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਚੰਦਨ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਫੁੱਲ ਰੱਖੋ। ਹਥਿਆਰ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਵਿਘਨ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਕਵਚ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਢੱਕੋ; ਫਿਰ, ਹਥਿਆਰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਸੁੱਟ ਕੇ, ਪੂਜਾ ਦਾ ਸਥਾਨ ਤਿਆਰ ਕਰੋ। ਉੱਥੇ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਵਿਛਾਓ, ਛਿੜਕਾਅ ਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੋ, ਸਾਰੇ ਬਰਤਨ ਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਓ। ਛਿੜਕਣ ਵਾਲਾ ਬਰਤਨ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਵਾਲਾ, ਆਚਮਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਹੋਰ ਚਾਰ ਬਰਤਨ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੱਖੋ। ਧੋਣ, ਛਿੜਕਣ ਤੇ ਜਾਂਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਪਾਣੀ ਭਰੋ; ਜੋ ਸਮੱਗਰੀ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਰੱਖੋ। ਮੁੱਲਾਂ, ਚਾਂਦੀ, ਸੋਨਾ, ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਚੌਲ, ਫਲ, ਅੰਕੁਰ, ਦਰਭਾ—all ਪਵਿੱਤਰ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਹਨ। ਨ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਠੰਢੀਆਂ ਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲ ਆਦਿ, ਪਾਓ। ਪੈਰ ਧੋਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖਸ, ਚੰਦਨ, ਚੰਬੇਲੀ, ਕੋਲਾ, ਕਪੂਰ, ਬਹੁਮੂਲ ਤੇ ਤਮਾਲਾ ਪਾਓ। ਆਚਮਨ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਪੀਸ ਕੇ, ਇਲਾਇਚੀ, ਕਪੂਰ ਤੇ ਚੰਦਨ ਪਾਓ। ਹਵਨ ਸਮੱਗਰੀ ਵਾਲੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਾ, ਚੌਲ, ਜੌ, ਤਿਲ, ਘਿਉ, ਰਾਈ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਭਸਮ ਪਾਓ। ਛਿੜਕਣ ਵਾਲੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਾ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਜੌ, ਬਹੁਮੂਲ, ਤਮਾਲਾ ਤੇ ਭਸਮ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਾਓ। ਹਰ ਥਾਂ ਮੰਤਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ, ਬਾਹਰੋਂ ਕਵਚ ਨਾਲ ਢੱਕੋ, ਫਿਰ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਰਖਿਆ ਕਰੋ ਤੇ ਗਉ ਮుదਰਾ ਦਿਖਾਓ। ਸਾਰੀ ਪੂਜਾ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਛਿੜਕਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕੋ, ਜੜ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੋ, ਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰੋ। ਜੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਛਿੜਕਣ ਵਾਲਾ ਬਰਤਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਤਿਆਰ ਕਰੋ, ਜਿਵੇਂ ਰੀਤ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵਿਨਾਇਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੋਗ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਵਿਆਂ ਨਾਲ, ਦਰਵਾਜੇ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ, ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੂਜਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਭਾਵ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਅਰਪਣਤਾ ਨਾਲ, ਭਗਵਾਨ ਤੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੋ।