ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਵਰੁਣ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਿਰ ਤੱਕ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋ ਲਵੇ। ਜੇ ਇਹ ਵੀ ਸੰਭਵ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਨਾਨ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਸਨਾਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਧਿਆਨ ਮਗਨਤਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਨਾਨ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਸੂਤਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਆਚਮਨ ਦੀ ਪੂਰਵਕ੍ਰਿਆ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਯਜ੍ਯ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਅਰਘਯ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਥਾਪੇ ਹੋਏ ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਜੋ ਸੂਰਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਰਘਯ ਭੇਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ, ਆਪਣੇ ਸੂਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਮੂਦ੍ਰਾਵਾਂ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਦਾਰਥ ਤੇ ਤਿਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਜਾਂ ਕੁਸ਼ ਦੀ ਪੁੰਜੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਜੜ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਉਚਾਰਨਾ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 'ਆਪੋਹਿṣਠ' ਆਦਿ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਬਚਿਆ ਪਾਣੀ ਸੁੰਘ ਕੇ, ਖੱਬੇ ਨੱਕ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਰਘਯ ਲੈ ਕੇ, ਖੱਬੇ ਨੱਕ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ ਥਾਪੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਰਘਯ ਭੇਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਮਿਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਗੋਲ ਥਾਂ ਬਣਾਉਣੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਲ ਗੁਲਾਲ ਤੇ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ 'ਸ੍ਵਖੋਲਕਾਇਆ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੁਖ ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੇ। ਫਿਰ, ਦੁਬਾਰਾ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਬਣਾਕੇ, ਉਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮਾਗਧ ਪ੍ਰਸਥ ਮਾਪ ਦਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਘੜਾ ਉਥੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਘੜੇ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਾਣੀ, ਲਾਲ ਚੰਦਨ, ਲਾਲ ਫੁੱਲ, ਤਿਲ, ਕੁਸ਼ ਤੇ ਅਖੰਡ ਚੌਲ ਨਾਲ ਭਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੁਰਵਾ ਘਾਹ, ਅਪਾਮਾਰਗ, ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਸੁੱਚਾ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ, ਗੁਡ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਝੁਕ ਕੇ, ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਵਿਅਪਤ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਘੜਾ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਰਘਯ ਭੇਟ ਕਰਨਾ, ਜਾਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਦਰਭਾ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ, ਜੜ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਦਿਆਂ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਰੂਪ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਉਚੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਭੇਟ ਕਰਨੀ, ਫਿਰ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਮੁਦਰਾ ਦੁਬਾਰਾ ਕਰਨੀ ਤੇ ਹੱਥ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਲੈਣੇ। ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਾਂ — ਈਸ਼ਾਨ ਤੋਂ ਸਦ੍ਯੰਤ ਤੱਕ — ਵਜੋਂ ਸਮਝ ਕੇ, ਵਿਭੂਤੀ ਲੈ ਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਲਗਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਿਰ, ਮੂੰਹ, ਹਿਰਦੇ, ਗੁਪਤ ਅੰਗ, ਪੈਰ — ਇਸ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ — ਫਿਰ ਜੜ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਛੂਹ ਕੇ, ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਲੈਣੇ। ਕੱਪੜਾ ਪਾ ਕੇ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਗਿਆਰਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਣਾ ਜਾਂ ਕੱਪੜਾ ਢੱਕ ਕੇ, ਦੁਬਾਰਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹੱਥ ਥੱਲੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਵਿਭੂਤੀ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ (ਤਿੰਨ ਰੇਖਾਵਾਂ) ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਤਰਤੀਬ ਵਿੱਚ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਲਗਾਉਣੀਆਂ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਾਣੀ ਨਾਲ। ਚਾਹੇ ਗੋਲ, ਚੌਰਸ, ਬਿੰਦੀ ਜਾਂ ਅਰਧਚੰਦ ਆਕਾਰ, ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਿਭੂਤੀ ਨਾਲ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇ — ਉਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਾਂਹਾਂ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਤੇ ਛਾਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਵਿਭੂਤੀ ਲਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ ਹੀ ਲਗਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਦੀ ਮਾਲਾ ਸਿਰ, ਗਲ, ਕੰਨ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਪਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਲਾਵਾਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਰੰਗ ਦੀਆਂ, ਅਟੁੱਟ, ਮੰਗਲਮਈ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਨੀਆਂ ਨਾ ਹੋਣ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਆਦਿ ਲਈ ਪੀਲੀ, ਫਿਰ ਲਾਲ, ਫਿਰ ਕਾਲੀ — ਇਹ ਮਾਲਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਇਹ ਨਾ ਮਿਲਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਵੀ ਮਿਲੇ, ਪਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਨੀਵੀਂ ਕਿਸਮ ਉੱਚਿਆਂ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਉੱਚੀ ਨੀਵਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਜੋ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਨਹੀਂ ਪਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਇਹ ਸਿਰਫ ਢੁਕਵੇ ਸਮਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ — ਦਿਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੰਧੀਆਂ ਤੇ, ਜਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੋ ਵਾਰੀ, ਜਾਂ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ। ਸਨਾਨ ਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਜਿੰਨਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸੁੰਦਰ ਸੀਟ ਲਾ ਕੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ, ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ, ਫਿਰ ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਚੇਲੇਆਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ। ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਠ ਨਾਮ: ਸ਼ਿਵ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਰੁਦ੍ਰ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਪਿਤਾਮਹ, ਜਗਤ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਸਰਵਜ੍ਯ, ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ — ਇਹ ਅੱਠ ਨਾਮ ਜਾਂ ਕੇਵਲ 'ਸ਼ਿਵ' ਨਾਮ ਗਿਆਰਵੀਂ ਵਾਰੀ ਉਚਾਰਨਾ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਜੀਭ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਰੋਗ ਆਦਿਕ ਦੇ ਨਿਵਾਰਣ ਲਈ, ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ, ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਚੰਦਨ ਲਾ ਕੇ, ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਨ੍ਯਾਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਧੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨ੍ਯਾਸਾ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ — ਪਾਲਨ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਲਯ ਅਨੁਸਾਰ; ਘ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਲਈ ਪਾਲਨ-ਨ੍ਯਾਸਾ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀਆਂ ਲਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਨ੍ਯਾਸਾ। ਸੰਨਿਆਸੀ ਤੇ ਵਨਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਲਯ-ਨ੍ਯਾਸਾ, ਅਤੇ ਵਿਧਵਾ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਪਾਲਨ-ਨ੍ਯਾਸਾ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਲਈ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਨ੍ਯਾਸਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੱਸਾਂਗਾ: ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲ ਤੱਕ ਪਾਲਨ-ਨ੍ਯਾਸਾ, ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੱਕ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਨ੍ਯਾਸਾ, ਤੇ ਉਲਟਾ ਲਯ-ਨ੍ਯਾਸਾ ਹੈ। 'ਨ' ਤੋਂ 'ਮ' ਤੱਕ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਬਿੰਦੂ ਸਮੇਤ ਉਂਗਲਾਂ ਉੱਤੇ ਲਗਾਉਣਾ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਹਥੇਲੀਆਂ ਤੇ ਅੰਗੂਠਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਅਸਤਰ-ਨ੍ਯਾਸਾ ਕਰਕੇ, ਅਸਤਰ-ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਦਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ, ਪੰਜ ਕਲਾ — ਨਿਵ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਸਮੇਤ — ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਹਿਰਦੇ, ਗਲੇ, ਤਾਲੂ, ਭ੍ਰੂਮਧ, ਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾਉਣਾ। ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਬੀਜ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ, ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਣਾ। ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਣ ਰੋਕ ਕੇ, ਫਿਰ ਅਸਤਰ-ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਅਸਤਰ-ਮੁਦਰਾ ਨਾਲ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਗੰਢ ਖੋਲ੍ਹਣੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੂਜਕ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਨਿਯਮ ਤੇ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।