ਇਕ ਵਾਰ, ਇੱਕ ਆਚਾਰਯ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹਨ। ਦੁਬਾਰਾ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਆਚਾਰਯ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ-ਗਿਆਨ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਨੇ ਪਾਠ ਲਈ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ, ਯਥਾ-ਉਚਿਤ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਆਚਾਰਯ ਨੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਆਚਾਰਯ ਦੀ ਪਦਵੀ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਾਜ-ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਚਾਰਯ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਰੀਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਆਚਾਰਯ ਨੇ ਸ਼ਿਵ-ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਚਾਰਯ ਨੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਧੀਰਜ, ਦਯਾ, ਅਸੰਗਤਾ ਅਤੇ ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤਤਾ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਉਪਜਾਇਆ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਚਾਰਯ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਘੜਾ, ਅੱਗ ਆਦਿ ਜਿਹੇ ਸਭਾ-ਸਦਸਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਆਚਾਰਯ ਆਪਣੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਜਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਧੀਆਂ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪਾਥ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਜਲ-ਪਾਤਰ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰ-ਵ੍ਰਤ ਕਰਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਛੱਡਕੇ, ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੁਬਾਰਾ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਪਾਥ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਮੁੜ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਕੇ, ਆਚਾਰਯ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਾਂ, ਮੰਤਰ-ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਚਾਰਯ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਪਾਥ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਰੀਤ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਥੇ ਤਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਉਹ ਸਭ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਤੱਤ — ਸ਼ਿਵ, ਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਆਤਮਾ — ਮੂਲ ਤੱਤ ਹਨ: ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ਿਵ, ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਆਤਮਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਦੁਆਰਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪਾਥ ਵਿਅਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਚਤਮ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਦੁਆਰਾ, ਬਾਕੀ ਪਾਥ ਵਿਅਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਿਅਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਭਵ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਵਿਰਲ ਅਤੇ ਮੂਲ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਾਕਤ ਸੰਸਕਾਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਰੀਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ-ਅਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੀਤਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਉੱਤਰ ਮਿਲਿਆ: "ਸਵੇਰੇ ਵਿਛੋਣ ਤੋਂ ਉਠ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਚਰੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ 'ਤੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਇੱਕ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ, ਸ਼ਾਂਤ ਥਾਂ ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਵਿਘਨ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਜਰੂਰੀ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵੱਛ ਹੋ ਕੇ, ਦੰਦ ਮੰਜਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਦੰਦ-ਮੰਜਣ ਦੀ ਛੜੀ ਉਪਲਬਧ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਅੱਠਵੀਂ ਚੰਦ੍ਰ ਦਿਨ ਤੇ, ਮੁੰਹ ਨੂੰ ਬਾਰ੍ਹ ਵਾਰੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਵਰੁਣ-ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਦੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ, ਝੀਲ ਜਾਂ ਘਰ 'ਚ ਹੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਸਮੱਗਰੀ ਨਦੀ-ਕਿਨਾਰੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਬਾਹਰੀ ਮੈਲ ਹਟਾ ਕੇ, ਮਿੱਟੀ ਲਗਾ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਗੋ-ਮੈਲ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਪੜਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਤਾਰ ਕੇ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੱਛ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਤਪਸਵੀ ਜਾਂ ਵਿਧਵਾ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਦੰਦ-ਮੰਜਣ ਜਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਸੁਗੰਧਿਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ। ਜਨੇਊ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਚੋਟੀ ਬੰਨ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਕੇ, ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਚੱਕਰ ਬਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮੰਤ੍ਰ ਪਾਠ ਕਰਨਾ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ, ਉੱਠ ਕੇ ਆਚਮਨ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਾਂ ਦੀ ਸਿੰਗ, ਦਰਭਾ ਘਾਸ, ਪਲਾਸਾ ਪੱਤਾ, ਕਮਲ ਜਾਂ ਹੱਥ ਨਾਲ, ਪੰਜ ਵਾਰੀ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬਾਗ ਵਿੱਚ, ਘਰ 'ਚ ਜਾਂ ਜਲ-ਪਾਤਰ ਨਾਲ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਵਰੁਣ-ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਸਾਫ਼ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਮੱਥੇ ਤੱਕ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗੀਲਾ ਕਰਕੇ ਸਵੱਛ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬਦਲੇ ਵਜੋਂ, ਅੱਗ-ਇਸ਼ਨਾਨ, ਮੰਤ੍ਰ-ਇਸ਼ਨਾਨ ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ-ਇਸ਼ਨਾਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਇਸ਼ਨਾਨ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸੂਤਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਆਚਮਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਬ੍ਰਹਮ-ਯਜਨ ਕਰਨਾ, ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ-ਸਰੂਪ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਰਘ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ, ਆਪਣੇ ਸੂਤਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੂਦਰਾ ਕਰਕੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਤਿਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਜਾਂ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਦੀ ਗੱਠੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 'ਆਪੋਹਿਸ਼ਠ' ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਬਾਕੀ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁੰਘ ਕੇ, ਖੱਬੇ ਨੱਕ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਸਤ्कार ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਰਘ ਲੈ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ, ਖੱਬੇ ਨੱਕ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਬਾਹਰ, ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ ਕਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਰਘ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਮਿਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਹੱਥ ਵਾਂਗ ਆਕਾਰ ਦਾ ਚੱਕਰ ਬਣਾਉਣਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਲ ਰੰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਚਾਰਯ ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ, ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰ ਕ੍ਰਿਆ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਵਿਭੇਕ ਅਤੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਹਾਂਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।