ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ, ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਮੰਤਰ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸਾਧਨਾ ਬਹੁਤ ਵਧੇਰੇ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਇੱਥੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਇਹ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਸ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਸਮੇਂ 'ਤੇ, ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਦੰਦ ਅਤੇ ਨਖ ਸਾਫ ਕਰਕੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਅਤੇ ਸਵੇਰ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਸਗੋਂ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਸੁਗੰਧਿਤ ਤੇਲ, ਹਾਰ ਤੇ ਗਹਣੇ ਪਾ ਕੇ, ਪੱਗ ਅਤੇ ਉਪਰਲੇ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਸਫੈਦ ਪਹਿਨਾਵਾ ਪਾ ਕੇ, ਮੰਦਰ, ਘਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸੁਹਣੇ ਥਾਂ 'ਤੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਤੇ ਹੋਏ ਆਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਰਸਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੈਵ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਨਕੁਲੀਸ਼ਾ, ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਚਾਵਲ ਦੀ ਖੀਰ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਪਚਾਰ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਿਵ ਮੰਤਰ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਵਾਰੀ, ਜਾਂ ਅੱਧੀ ਵਾਰੀ, ਜਾਂ ਅੱਧੀ ਤੋਂ ਅੱਧੀ ਵਾਰੀ, ਜਾਂ ਦੋ ਮਿਲੀਅਨ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਮਿਲੀਅਨ, ਜਾਂ ਸੌ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਖੀਰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੂਣ ਤੇ ਖਾਰ ਹੋਵੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਹਿੰਸਾ, ਧੈਰਜ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਖੀਰ ਉਪਲਬਧ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ, ਜੜਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਉਤਮ ਆਹਾਰ ਖਾਂ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਭੋਗ, ਚਬਣ ਵਾਲਾ ਆਹਾਰ, ਅਨਾਜ, ਜੌ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ, ਘੀ, ਜੜਾਂ, ਫਲ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵੀ ਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹਰ ਆਹਾਰ ਨੂੰ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸਾਧਨਾ ਵਿਚ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੋਲੀ 'ਤੇ ਸੰਯਮ ਰੱਖ ਕੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਵਿਅਕਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਜੋ ਮੰਤਰ ਅੱਠ ਸੌ ਵਾਰੀ ਉਚਾਰਣ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਦਰਿਆ ਜਾਂ ਝੀਲ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਜਾਂ ਜਿੰਨਾ ਹੋ ਸਕੇ ਛਿੜਕ ਕੇ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੱਤ, ਪੰਜ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਪਦਾਰਥਾਂ, ਜਾਂ ਘੀ ਨਾਲ ਆਹੂਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ੈਵ ਸਾਧਕ, ਉਸ ਲਈ ਇਸ ਲੋਕ ਜਾਂ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪ ਚੀਜ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਕ ਹੋਰ ਰਸਤਾ ਵੀ ਹੈ: ਵਿਅਕਤੀ, ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਵਿਰਤ ਰਹਿ ਕੇ, ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਹਰਾ ਮੰਤਰ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਉਚਾਰਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਮੰਤਰ ਦੀ ਰੀਤ ਦੇ। ਐਸਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਔਖੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਕੋਈ ਅਸੁਭ ਫਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਗਿਆਨ, ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਤੇ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਯਮਤ ਜਾਂ ਅਨਿਯਮਤ ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ, ਵਿਅਕਤੀ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਭਸਮ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ ਵਿਚ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ, ਵਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਜਨੇਉ ਪਾ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਗੂਠੀ ਫੜ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਰੇਖਾ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਉਹ ਪੰਚ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਤੇ ਪਸ਼ੁਪਤ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਜਾਂ ਯੋਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੰਡਲ ਬਣਾਕੇ ਤੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਪੰਜ ਘੜੀਆਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਤੇ ਕੇਂਦਰ 'ਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਮਣੇ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ, ਪੱਛਮ ਵਾਲੀ ਘੜੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ, ਦੱਖਣ 'ਤੇ ਵਿਦਿਆ, ਉੱਤਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਤੇ ਕੇਂਦਰ 'ਤੇ ਪਰਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਆਦਿ ਕਰਕੇ, ਧੈਣਵੀ ਮੂਦਰਾ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਘੜੀਆਂ 'ਤੇ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਣ ਕਰਕੇ, ਪੂਰਨ ਹੋਣ ਤਕ ਪਿਛਲੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਹੂਤੀਆਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਖੁੱਲਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰੀਤਾਂ, ਤਰਪਣ ਆਦਿ ਪਿਛਲੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਤੇ ਆਗਿਆ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਸੰਸਕਾਰ ਲਈ ਬੈਠਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜ ਕਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੂਰਨ ਕਰਕੇ, ਮੰਤਰ-ਸਰੀਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਆਦਿ ਘੜੀਆਂ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਅਧਿਆਪਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਹੱਥ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ-ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸਜਾ ਕੇ, ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਸੌ ਅਠ ਆਹੂਤੀਆਂ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਖਰੀ ਆਹੁਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੁਬਾਰਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਲੇਟ ਕੇ, ਸਿਰ 'ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ, ਅਧਿਆਪਕ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਇਹ ਅਧਿਆਪਕ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਤੇਰੀ ਮਿਹਰ ਮਿਲੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਆਗਿਆ ਦੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਕੇ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਮੇਤ, ਦੁਬਾਰਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਅਧਿਆਪਕ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਆਪ। ਫਿਰ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ-ਗਿਆਨ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਯਥਾ-ਉਚਿਤ ਆਦਰ ਦੇ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਅਧਿਆਪਕ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਰਾਜ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਵੀ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ 'ਤੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੀਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਦੱਸੀਆਂ ਲਕੜੀਆਂ ਨਾਲ ਧਿਆਨਪੂਰਵਕ ਜਾਂਚ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਅਧਿਆਪਕ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਧੈਰਜ, ਦਇਆ, ਵੈਰਾਗ, ਤੇ ਇਰਖਾ-ਰਹਿਤਤਾ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਔਖੇਪਣ ਦੇ ਉਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਾਲਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਮੰਡਲ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਘੜੀ, ਅੱਗ ਆਦਿ ਸਭ ਸੰਘ-ਸਦੱਸਾਂ ਦੀ ਵੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਅਧਿਆਪਕ ਆਪਣੀ ਟੋਲੀ ਸਮੇਤ, ਜਿੱਥੇ ਦੋਹਾਂ ਜਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਸਕਾਰ ਰੀਤਾਂ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ 'ਤੇ, ਉਹ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ-ਪਥ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਸਕਾਰ-ਵ੍ਰਤ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਸਿਰਫ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤੀ ਤੇ ਮੰਤਰ-ਸਾਧਨਾ ਦੀ ਰੀਤ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਤੇ ਗਿਆਨ-ਦਾਨ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।