ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਤੇ ਵਾਗੀਸ਼ਾ ਦੀ ਸਰਵਵਿਆਪਕਤਾ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਸਮਝ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਕਰਕੇ, ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ, ਜੋ ਅਸੀਮ ਕਿਰਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਆਗਿਆ ਉਸ ਨੂੰ ਦੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਵਾਗੀਸ਼ਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਉਸ ਸਰਵਸ਼ਾਂਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸ਼ਕਤੀ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉੱਚਤਮ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਛੇਹ ਮਾਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤੇ ਪਾਰਲੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਸ਼ੈਵ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਆਗੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਾਫ ਤੇ ਸਫੈਦ ਸਫਟਿਕ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਸ਼ਿਵਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਕੈਂਚੀਆਂ ਧੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਚੋਟੀ ਅਤੇ ਜਨੇਊ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੱਟ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਗੋਬਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰ ਦੇ 'ਵੌ਷ਟ' ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ, ਕੈਂਚੀਆਂ ਮੁੜ ਧੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਰੀਰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਉਚਿਤ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਕੇ, ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ ਤੇ ਦੰਡ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇ। ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੇਕਰ ਕਿਤੇ ਕੁਝ ਕਮੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮੁੱਖ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਪ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣ, ਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਕਮੀ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ, ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਜਪ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣੀਆਂ ਹਨ। ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਅੰਬਾ ਸਮੇਤ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣ, ਫਿਰ ਅਧਿਆਪਕ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰੇ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਸਦੇ ਛੇਹ ਮਾਰਗਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤ੍ਰਤਾ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ; ਹੁਣ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿਚ ਲੈ ਚਲੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਾਡੀਆਂ ਦੀ ਸੀਲ-ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਕੇ, ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਥਿਰ-ਅਸਥਿਰ, ਠੰਢ-ਗਰਮੀ ਦੀ ਇਕਤਾ ਤੇ ਵਿਆਪਕਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਤੱਤ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਗੰਢ ਕੱਟ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਵਿਚ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਜਲਾਓ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰੋ; ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਮਾਰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ। ਇੱਥੇ, ਸ਼ਾਂਤਿ-ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ, ਆਪਣੇ ਮਾਰਗ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤਿਆਤੀਤਾ, ਸਰਵਵਿਆਪਕ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਉਰਜਾ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ। ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਗਲੇ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਘੁੱਟਣਾਂ ਤੇ ਫਿਰ ਹੇਠਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ; ਅਤੇ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਲੀਨਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਆਪਣੇ ਬੀਜ-ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਧਾਗਾ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਸਵਰੂਪ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਵਾਹਨਾ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਦਾ-ਉਪਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਦੀ ਆਵਾਹਨਾ ਕਰਕੇ, ਅਧਿਆਪਕ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਤੇਜਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਗੁਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ। "ਅਣਿਮਾ" ਆਦਿਕ ਸਿੱਧੀਆਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਲਈ, ਤਿੰਨ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇ, ਫਿਰ ਦੁਬਾਰਾ ਉਹੀ ਗੁਣ ਉਸਨੂੰ ਦਿਓ। ਸਮਪੂਰਨ ਗਿਆਨ, ਤ੍ਰਿਪਤਤਾ, ਆਦਿ-ਅਨੰਤ ਗਿਆਨ, ਅਨੁਕੂਲ ਸ਼ਕਤੀ, ਸੁਤੰਤਰਤਾ, ਅਨੰਤਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਆਪੇ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ। ਫਿਰ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਮੁੱਖ ਤੇ ਹੋਰ ਪਾਤ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਫਿਰ, ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਸ਼ੈਵ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿਓ। ਉਥੇ, "ਓਮ" ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਕੇ, "ਨਮਹ" ਨਾਲ ਅੰਤ, ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ-ਵਿਦਿਆ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਦਿਓ। ਰਿਸ਼ੀ, ਛੰਦ, ਦੇਵਤਾ, ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ, ਹਵਨ ਸਮਗਰੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਆਸਨ ਵੀ ਦੱਸੋ। ਫਿਰ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰੋ ਕਿ "ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ—ਤੁਸੀਂ ਕਬੂਲ ਕਰੋ।" ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ ਸਮੇਤ, ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੰਡ ਵਾਂਗ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਮੰਡਲ ਤੇ ਅੱਗ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਭ ਸਭਾ-ਸਦੱਸ, ਜੋ ਪੂਜਾ-ਯੋਗ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾ-ਕ੍ਰਮ ਆਦਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਭਾ-ਸਦੱਸਾਂ ਤੇ ਯਾਜਕਾਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਧਨ ਦੀ ਕੰਜੂਸੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ "ਸਾਧਕ" ਨਾਮਕ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਦীক্ষਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਮਝਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਨੰਗੇ ਸਿਰ, ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਬੀ ਭਾਗ ਦੀ ਕਰਮਵਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸੋ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪਾਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅੱਗ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਣਿਤ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿਓ। ਇੱਥੇ, ਵਿਸਥਾਰ ਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੈਵ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਤੇ ਜਲ ਸਮੇਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੋ। ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਮੰਤ੍ਰ ਇਸ ਤੇ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਫਲ ਤੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਗੁਰੂ, ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ-ਯੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਵੇ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ-ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਰੇ। ਮੁੱਖ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰੰਭਿਕ ਰੀਤ 'ਪੁਰਸ਼ਚਰਣ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਨਿਯੋਗ ਕਰਮ ਹੈ।