ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਆਚਾਰ-ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ, ਆਚਾਰਯ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਦੇ ਆਤਮ-ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣ ਦੀ ਧਿਆਨ-ਧਾਰਣਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਕੱਠੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਆਹੁਤੀਆਂ ਅਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਨਿਯਮਤ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਵਿਅਪਕਤਾ ਅਤੇ ਵਾਗੀਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਵਿਅਪਕ ਰੂਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਾਪਨਾ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾਰ ਬਣਾਕੇ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਾਸਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਵਿਦਾਇ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਉਸ ਸਥਾਪਨਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਵਿਅਪਕਤਾ ਅਤੇ ਵਾਗੀਸ਼ਾ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਯਜਨ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਆਹੁਤੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ ਕਰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਨੀਲਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਨਿਯਮਤ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਦਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਵਿਦਾਇ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਸਤੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਅਪਕਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਤੇ ਵਾਗੀਸ਼ੀ ਦੇ ਵਿਅਪਕ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਦਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵਿਦਾਇ ਦੇ ਕੇ, ਦੂਜੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਕਲਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤਿ ਤੋਂ ਪਰੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਅਪਕਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਤੇ ਵਾਗੀਸ਼ਾ ਦੀ ਸਰਵਵਿਆਪਕਤਾ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਪੂਰਨ ਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਅਸੀਮ ਆਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਦਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਾਗੀਸ਼ਾ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾਇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਤੱਤ ਨੂੰ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤਿ-ਅਤੀਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਚਤਮ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਛੇਹ ਮਾਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਪਕ, ਪਰਮ ਤੇ ਪਾਰ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਸਫ਼ੈਦ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਕੈਂਚੀਆਂ ਧੋ ਕੇ, ਉਹ ਚੂਟੀ (ਕੇਸ਼) ਨੂੰ ਜਨੇਊ ਸਮੇਤ ਕੱਟਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਗੋਬਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ-ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਦੇ "ਵੌ਷ਟ" ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ, ਕੈਂਚੀਆਂ ਮੁੜ ਧੋ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਹੱਥ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਕਰਮ ਨਿਭਾ ਕੇ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈਤਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਕੇ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੰਡ ਵਾਂਗ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਕਰਮ-ਦੋਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ, ਆਚਾਰਯ ਪਾਠਕ ਦੁਆਰਾ ਉਚਾਰਿਤ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਪ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮੁੜ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੰਤਰ-ਦੋਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ। ਮਨ-ਹੀ-ਮਨ ਜਪ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਅੰਬਾ ਸਮੇਤ ਮੌਜੂਦ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਚਾਰਯ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਇਸ ਦੇ ਛੇਹ ਮਾਰਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ; ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁਰਮੁਣੀ, ਅਵਿਨਾਸੀ ਧਾਮ ਵੱਲ ਲੈ ਚੱਲ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣੂ ਕਰਾ ਕੇ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਨਾਡੀਆਂ ਦੀ ਸੀਲ-ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਕੇ, ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਥਿਰ ਤੇ ਅਸਥਿਰ, ਠੰਡ ਤੇ ਗਰਮੀ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ, ਤੱਤ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਤੇ ਵਿਅਪਕਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤੱਤਾਂ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਕੱਟ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਕੋਈ ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਲਾ ਕੇ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਬਿੰਦੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਮਾਰਗਾਂ ਨਾਲ ਨਵਾਂ ਸਰੀਰ ਰਚਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਮਾਰਗ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਰਵਵਿਆਪਕ, ਸ਼ਾਂਤਿ-ਅਤੀਤਾ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ, ਸ਼ਾਂਤਿ-ਬਿੰਦੂ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਗਲੇ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਘੁੱਟਣਾਂ ਤੇ, ਫਿਰ ਹੇਠਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਲੀਨਤਾ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੀਜ-ਅੱਖਰ ਅਤੇ ਸੂਤਰ-ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਸਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੂਦਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਵਿੱਚ ਸਦਾ-ਵਰਤਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਤੱਤ ਦੀ ਏਕਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਆਚਾਰਯ ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਦਿਵ੍ਯ ਗੁਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਅਣਿਮਾ ਆਦਿਕ ਸਿੱਧੀਆਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ," ਅਤੇ ਮੁੜ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਵਜ੍ਯਤਾ, ਤ੍ਰਿਪ੍ਤਤਾ, ਆਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਗਿਆਨ, ਅਡੋਲ ਸ਼ਕਤੀ, ਸਵੈਤੰਤਰਤਾ, ਅਨੰਤਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਦਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਮੁੱਖ ਤੇ ਹੋਰ ਪਾਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਯਥਾ-ਕ੍ਰਮ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਨੂੰ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੈਵ ਗਿਆਨ ਦੀ ਉਪਦੇਸ਼ਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਉਹ 'ਓਮ' ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, 'ਨਮਹ' ਨਾਲ ਅੰਤ, ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਕਤੀ-ਸੰਯੁਕਤ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ-ਵਿਦਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਿਸ਼ਿ, ਛੰਦ, ਦੇਵਤਾ, ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਅਵਸਥਾ, ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਆਸਨ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮੁੜ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਜਾਣੂ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, "ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਸਾਰੇ ਮੰਗਲਮਈ ਕਰਮ, ਤੁਸੀਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।" ਫਿਰ, ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਸਮੇਤ, ਆਚਾਰਯ, ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਦੰਡ ਵਾਂਗ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੰਡਲ ਤੇ ਅੱਗ ਤੋਂ ਵਿਦਾਇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸਭਾ-ਸਦੱਸਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾ-ਕ੍ਰਮ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਚਾਰਯ ਨੇ ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਦੀ ਆਤਮਿਕ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਪੂਰਨਤਾ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ-ਸੰਯੋਗ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ।