ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਲਈ, ਅਚਾਰਯ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾਉਣਾ ਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮਨ ਵਿਚ ਉਸ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜਨਮ, ਵੰਸ਼ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ, ਸੱਚਾਈ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਵੀ ਵਿਧੀਆਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਕਦੇ ਪਾਪ ਮੁਚਤ ਕਰਨ ਜਾਂ ਜਨਮ, ਆਯੁ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਸਿਧੀ ਲਈ ਜਰੂਰਤ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਅਚਾਰਯ ਤਿੰਨ ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰੇ। ਇਹ ਸਭ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਚੇਲੇ ਦੀ ਤਿੰਨ ਗਾਂਠਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇਵੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਾਂਠਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਭਿੰਨਤਾ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਚੇਲੇ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਵੈ-ਰੂਪ ਮੰਨੋ। ਜਦੋਂ ਪੂਰੀ ਹਵਨ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੀਏ। ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇ, ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਪਰ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਉੱਚਤਮ ਸ਼ੈਵ ਪਦ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ; ਇਸ ਸ਼ੈਵ ਆਗਿਆ ਦਾ ਭਾਰ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਰੁਕਾਵਟ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ, ਚੇਲੇ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਸੂਤ ਵਿਚ ਸਥਾਪਤ ਕਰ, ਫਿਰ ਵਾਗੀਸ਼ਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਏ। ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤ ਕਰੀਏ। ਸੰਯੋਗ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਾ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰੀਏ। ਸੰਯੋਗ ਸਮੇਂ, ਇੱਕਠੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇ, ਚੇਲੇ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸਥਾਪਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰੀਏ। ਫਿਰ, ਸਥਾਪਨਾ ਨੂੰ ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਨਿਯਮਤ ਵਿਧੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਅਤੇ ਵਾਗੀਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਦੀ ਵੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰੀਏ। ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਬਣਾਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉੱਚਤਮ ਆਤਮਾ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੀਏ, ਇਹ ਵਿ਷ਣੁ ਲਈ ਵੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵਿ਷ਣੁ ਦੀ ਵਿਦਾਈ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਉਸ ਸਥਾਪਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰੀਏ। ਇਹ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਅਤੇ ਵਾਗੀਸ਼ਾ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਲਪਣਾ ਕਰੀਏ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਆਹੁਤੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਬਾਕੀ ਵਿਧੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਪੂਰੀ ਕਰੀਏ। ਨੀਲਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ। ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਮੁਕਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰੀਏ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਕਲਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਵੇਖੀਏ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਅਤੇ ਵਾਗੀਸ਼ੀ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰੀਏ, ਜੋ ਦੱਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਬਾਕੀ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰੀਏ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇ, ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਵਿਦਾਈ ਕਰਕੇ, ਦੂਜੀ ਕਲਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰੀਏ, ਉਸ ਕਲਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਵੇਖੀਏ। ਇਥੇ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਤੇ ਵਾਗੀਸ਼ਾ ਦੀ ਸਰਬਵਿਆਪਕਤਾ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰੀਏ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਪੂਰਨ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਸੰਸਕਾਰ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਏ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਜੋ ਅਸੀਮ ਕਿਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਵੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਵਾਗੀਸ਼ਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰੀਏ। ਫਿਰ, ਚੇਲੇ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸ਼ਕਤੀ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰੀਏ। ਉੱਚਤਮ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਛੇਹ ਪੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਪਰਮ ਤੇ ਪਰੇ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਉਸ ਸ਼ੈਵ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੀਏ। ਫਿਰ, ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਸਾਫ ਤੇ ਸਫ਼ੈਦ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਾਂਗ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਕੈਂਚੀਆਂ ਧੋਈਆਂ ਜਾਂ, ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਧਾਗੇ ਸਮੇਤ ਕੱਟੀਏ। ਫਿਰ, ਉਸ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਗੋਬਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇਈਏ। ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਦੇ "ਵੌ਷ਟ" ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ, ਫਿਰ ਕੈਂਚੀਆਂ ਧੋ ਕੇ, ਚੇਲੇ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਹੱਥ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੀਏ। ਫਿਰ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਯੋਗ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁਭਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਦੰਡ ਵਾਂਗ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ। ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਅਪੂਰਤਾ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਲਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਆਹੁਤੀਆਂ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਦੇਈਏ। ਉਚਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤਿੰਨ ਆਹੁਤੀਆਂ ਹੋਰ ਦੇਈਏ; ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮੰਤਰ ਦੀ ਅਪੂਰਤਾ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਲਈ। ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਾਪ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਆਹੁਤੀਆਂ ਹੋਰ ਦੇਈਏ; ਉਥੇ, ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਅੰਬਾ ਸਮੇਤ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਆਹੁਤੀਆਂ ਹੋਰ ਦੇਈਏ, ਫਿਰ ਅਚਾਰਯ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰੇ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੇ ਛੇਹ ਪੰਥ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ; ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਚਤਮ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਆਸਥਾਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਾਡੀਆਂ ਦੀ ਸੀਲਿੰਗ ਕਰਕੇ, ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਕਰੀਏ। ਸਥਿਰ ਤੇ ਅਸਥਿਰ, ਠੰਡ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕਤਾ ਤੇ ਵਿਆਪਕਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੀਏ। ਤੱਤਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਂਠਾਂ ਕੱਟ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਚਤਮ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਵਿਚ ਜਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਲਾ ਕੇ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਪੰਥਾਂ ਵਾਲਾ ਨਵਾਂ ਸਰੀਰ ਬਣਾਈਏ। ਉਥੇ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਪੰਥ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਰਬਵਿਆਪਕ, ਸ਼ਾਂਤੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ, ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਤ ਕਰੀਏ। ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਅੰਦਰ, ਗਲੇ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਘੁਟਣਾਂ ਤੇ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਹੇਠਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰੀਏ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰੀਏ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੀਜ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਸੂਤਰ ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਯੋਗ ਮুদ্রਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰੀਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਕਮਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਏ।