ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਚੇਲੇ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਰਸਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਚੇਲਾ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਫੁੱਲ ਛਿੜਕਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਫੁੱਲ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ, ਗੁਰੂ ਉਸ ਥਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਨੂੰ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਆਉਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਚੇਲਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ, ਇਸ਼ਾਨ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਭੇਟਾਂ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਚੇਲੇ ਨੇ ਕੋਈ ਮਾੜਾ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਬੁਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਜੜ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੌ, ਪੰਜਾਹ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਧੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਚੇਲੇ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਧਾਗਾ ਢੀਲਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੀਂਹ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਗੀਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਭੇਟਾਂ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਾਗੀਸ਼ਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਅੱਗੇ ਰਸਮ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਭੇਟਾਂ ਪਾ ਕੇ, ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਇਕ-ਸਮੇਂ ਸਭ ਜਣਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚੇਲੇ ਲਈ, ਧਾਗਾ-ਦੇਹ 'ਤੇ ਮਾਰਨਾ, ਛਿੜਕਣਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਸਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਫਿਰ, ਆਪਣਾ ਆਪ ਲੈ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਭਾਗ 'ਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੜ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਮੂਦ੍ਰਾ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਸਭ ਜਣਨਾਂ ਨਾਲ ਮਨ-ਮਿਲਾਪ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਸਮ ਵਿੱਚ, ਅੱਠ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਪੰਜ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਣਨ ਵਾਲੀ, ਚੌਦ੍ਹਾਂ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜਣਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਕ-ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੋਣ ਲਈ, ਗੁਰੂ ਚੇਲੇ ਦੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਾਗੀਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਰਭ-ਸਿਧੀ ਲਈ, ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਨਮਸਕਾਰ ਅਤੇ ਭੇਟਾਂ ਪਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਧ ਹੋਏ ਲਈ, ਜਣਨ, ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਭੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ, ਜਣਨ, ਆਯੁ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਰਸਮਾਂ ਦੀ ਸਿਧੀ ਲਈ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੁਰੂ ਤਿੰਨ ਭੇਟਾਂ ਪਾ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਚੇਲੇ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੇਲੇ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰਤ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਭੇਟ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਭੇਟਾਂ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਾ, ਤੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਚਾਹਵਾਲਾ ਉੱਚੀ ਸ਼ੈਵ ਅਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਰੁਕਾਵਟ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸ਼ੈਵ ਆਦੇਸ਼ ਭਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਸਿਖਾ ਕੇ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਭੇਟਾਂ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਕਤੀ ਰਸਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚੇਲੇ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਧਾਗੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਵਾਗੀਸ਼ਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਭੇਟਾਂ ਪਾ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤ ਕਰਕੇ, ਰਸਮ ਮੁਕਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋੜਨ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਕੇ, ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋੜਨ ਦੀ ਰਸਮ ਵਿੱਚ, ਇਕ-ਸਮੇਂ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਭੇਟਾਂ ਪਾ ਕੇ, ਚੇਲੇ ਦੇ ਆਪ ਦੇ ਸਥਾਪਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਥਾਪਨ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਅਤੇ ਸਭ ਵਿਧੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਅਤੇ ਵਾਗੀਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਚੰਦ-ਮੰਡਲ ਵਾਂਗ ਬਣਾਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਸ਼ਿਵ — ਉੱਚਾ ਆਪ — ਦੀ ਆਦੇਸ਼ ਵਿਸ਼ਨੂ ਲਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਵਿਦਾਈ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨ ਦੁਆਰਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਸਥਾਪਨ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਆਪਕਤਾ ਅਤੇ ਵਾਗੀਸ਼ਾ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪੂਰੀ ਭੇਟ ਜਲਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ, ਬਾਕੀ ਰਸਮਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨੀਲਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਸਮਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਰਸਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਪਸਿਆ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਰਸਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਦੀ ਕਲਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਵਾਗੀਸ਼ੀ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ, ਦਸ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਬਾਕੀ ਰਸਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਭੇਟਾਂ ਪਾ ਕੇ, ਮਨ-ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਵਿਦਾਈ ਕਰਕੇ, ਦੂਜੀ ਕਲਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕਲਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਆਪ ਦੀ ਅਤੇ ਵਾਗੀਸ਼ਾ ਦੀ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕਤਾ, ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਂਗ, ਪੂਰੀ ਅਤੇ ਮੁਕੰਮਲ, ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਰਸਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਜੋ ਅਸੀਮ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਵੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਿਰ 'ਤੇ ਕਰਕੇ, ਵਾਗੀਸ਼ਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਵਿਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਚੇਲੇ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਛਿੜਕਣ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਹੋਣ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਚੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਛੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ, ਪਾਰ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਸ਼ੈਵ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਾਂਗ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ, ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਕੈਂਚੀਆਂ ਨੂੰ ਧੋਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਚੋਟੀ ਅਤੇ ਧਾਗਾ ਕੱਟਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਗੋ-ਮਲ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ-ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੜ ਮੰਤਰ 'ਵੌਸ਼ਟ' ਨਾਲ ਖਤਮ ਕਰਕੇ, ਕੈਂਚੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਧੋਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੇਲੇ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਸਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਕੇ, ਮੁੰਡਾ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੰਡ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਸਮ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ, ਤਿੰਨ ਭੇਟਾਂ ਪਾ ਕੇ, ਪੁਜਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਉਚਾਰਿਤ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁਰੂ-ਚੇਲੇ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਰਸਮ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਰੂਹਾਨੀ ਉਤਕਰਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਲਈ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।