ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਆਚਾਰਯ, ਆਪਣੇ ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਲਈ ਸ਼ਿਵ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਚੇਲੇ ਨੇ ਦਾਤਨ ਕਰਕੇ, ਮੂੰਹ ਧੋ ਕੇ, ਦਾਤਨ ਨੂੰ ਫੈਂਕ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਗੁਰੂ ਵੇਖੇ ਕਿ ਦਾਤਨ ਪੂਰਬ, ਉੱਤਰ ਜਾਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਬਚੀ ਹੋਈ ਦਾਤਨ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਦਾਤਨ ਅਸ਼ੁਭ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਉਸ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਨਾਲ 100, 50 ਜਾਂ ਅੱਧੀਆਂ ਹਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਆਪਣੇ ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾ ਕੇ, ਦੋਨੋਂ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਬਠਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਸਾਫ, ਨਵੀਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਦੀ ਚੌਕੀ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਚੇਲਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਿਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਲੇਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ, ਚੇਲੇ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਜਨੈਊ ਬਾਂਧਦਾ ਹੈ, ਚੇਲੇ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਵੀਂ ਕਪੜੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਦਾ ਹੈ। ਚੌਕੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਰਾਖ, ਤਿਲ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ; ਸੁਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਚੌਕੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਭੋਗ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਚੇਲਾ ਵੀ ਨੇੜੇ ਲੇਟ ਕੇ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਿਯਮਤ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦ ਸੁਤ ਕੇ ਉਠਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਸੁਪਨਾ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਚੇਲੇ ਨੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਮੰਡਲ ਦੇ ਪਾਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ, ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੰਡਲ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਗੁਰੂ ਮੰਡਲ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚੇਲੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਜਦ ਉਹ ਫੁੱਲ ਛਿੜਕਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਫੁੱਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਗੁਰੂ ਉਸ ਥਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪਿਛਲੇ ਵਾਂਗ, ਉਲਟੇ ਭੋਗ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ, ਈਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਭੋਗ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਚੇਲੇ ਨੇ ਮਾੜਾ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਨਾਲ 100, 50 ਜਾਂ ਅੱਧੀਆਂ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਪਿਛਲੇ ਵਾਂਗ, ਚੋਟੀ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਨੈਊ ਲਟਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਧਾਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਉਪਚਾਰਕ ਪੜਾਅ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਵਾਗੀਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਹਵਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਵਾਗੀਸ਼ਾ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਲੀਨਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਮੰਡਲ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੀ ਸਮੇਂ, ਸਭ ਜਣਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਚੇਲੇ ਲਈ, ਜਨੈਊ-ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਮਾਰਨਾ, ਛਿੜਕਣਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਭਾਗ 'ਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ, ਗੁਰੂ ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਸਮੇਂ, ਸਭ ਜਣਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਅੱਠ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਪੰਜ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪਸ਼ੂ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਨਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਚੌਦਾਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜਣਨ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਸਹੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ, ਚੇਲੇ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਵਾਗੀਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਰਭ-ਸিদ্ধੀ ਲਈ, ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਨਮਨ, ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਤੀਜੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਜਨਮ, ਲਗਾਤਾਰਤਾ, ਸਚਾਈ, ਭੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ, ਜਨਮ, ਆਯੁ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਸਿਧੀ ਲਈ, ਵਿਦਵਾਨ ਗੁਰੂ ਤਿੰਨ ਹਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਚੇਲੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੰਧਨ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਬੰਧਨ ਚੋੜ ਕੇ, ਚੇਲੇ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਨਿਰਾਲਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਾ ਹਵਨ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। "ਹੇ ਪਿਤਾਮਾ," ਗੁਰੂ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ, ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਉੱਚਤਮ ਸ਼ਿਵ-ਅਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣੀ; ਇੱਕ ਰੁਕਾਵਟ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਿਵ-ਆਗਿਆ ਭਾਰੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਸਿਖਾ ਕੇ, ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਵਿਧੀ-ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਹਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਲੀਨਤਾ ਦੁਆਰਾ, ਚੇਲੇ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਜਨੈਊ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਾਗੀਸ਼ਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ-ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਲੀਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਜੋੜ-ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋੜ ਵਿੱਚ, ਇਕੱਠੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਚੇਲੇ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਅਤੇ ਵਾਗੀਸ਼ਾਨੀ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਚੰਦ-ਚਕਰ ਵਾਂਗ ਬਣਾਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਸ਼ਿਵ-ਸੁਪਰੀਮ-ਸਵਰੂਪ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਲਈ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਵਿਦਾਈ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨ ਦੁਆਰਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਆਪਕਤਾ ਅਤੇ ਵਾਗੀਸ਼ਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਪੂਰੇ ਹਵਨ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਪਿਛਲਾ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨੀਲਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਆਗਿਆ ਪਿਛਲੇ ਪੱਧਰ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤਪਸਿਆ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਕਲਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਆਪਕਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਵਰੂਪ ਅਤੇ ਵਾਗੀਸ਼ੀ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਦਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ, ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪਿਛਲੇ ਵਾਂਗ, ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਮਹਾ-ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਮਨ-ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਦੂਜੀ ਕਲਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕਲਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ-ਚੇਲੇ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ, ਪੂਜਾ, ਹਵਨ, ਵਿਦਾਈ, ਅਤੇ ਵਿਲੀਨਤਾ ਦੇ ਪੜਾਅ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕਤਾ ਨਾਲ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।