ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ਼ਿਵ-ਗੁਰੂ ਮੰਡਲ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖੱਬੀ ਪਾਸੇ, ਦਰਭਾ ਦੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ-ਮੁਦਰਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਿਵ-ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁਰੂ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੰਰਖਣ ਮੁਦਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਗੁਰੂ ਹੁਣ ਪ੍ਰਭੂ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਲੇਟ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਗੁਰੂ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ-ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਹੋਮ ਕਰਕੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਆਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਦਰਭਾ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਛੂਹਦੇ ਹਨ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਨਾਡੀਆਂ ਦੀ ਜੋੜਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਆਪਣੀ ਸਾਹ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਦਸ ਹੋਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਹੋਮ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ। ਪਾਪ-ਨਿਵਾਰਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਹੋਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੰਤ੍ਰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਗੁਰੂ ਮੁੜ ਦਸ ਹੋਮ ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਗੁਰੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ ਦੀ ਜਾਤੀ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਜਾਤੀ 'ਤੇ ਉਠਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਖ਼ਤਰੀ ਜਾਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਨਿਆ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰਤਵ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਛਿੜਕਣ ਅਤੇ ਠੋਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਖੁਦ ਸ਼ਿਵ-ਸਰੂਪ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਚਿੰਗਾਰੀ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਆਪਣੀ ਸਾਹ ਨੂੰ ਨਾਡੀ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਡੀ ਰਾਹੀਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਨੀਲੇ ਬਿੰਦੂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਈ, ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਨਾਡੀ ਰਾਹੀਂ ਲੈ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਮੁਦਰਾ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਹ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਪ ਲਈ। ਫਿਰ, ਰੋਕ ਕੇ ਅਤੇ ਮੁੜ ਨਾਡੀ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹ ਬਾਹਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਗੁਰੂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਯਜਨੋਪਵੀਤ (ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਗਾ) ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਹੋਮ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਹੋਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ, ਕੁਸ਼ਾ-ਘਾਸ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਉੱਤਮ ਆਸਨ 'ਤੇ, ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ ਬੈਠਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਖੁਦ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਉੱਤਮ ਆਸਨ 'ਤੇ ਸਵਸਤਿਕ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੂਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਘੜਾ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਗੁਰੂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਚਿੱਟਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਕੇ, ਸਜ ਕੇ, ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਦਰਭਾ ਦੇ ਆਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਗੁਰੂ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀ-ਮੁਦਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਗੁਰੂ ਦੇਵੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਭਸਮ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਛੂਹਦੇ ਹੋਏ 'ਸ਼ਿਵ' ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ-ਗੁਰੂ ਜਲਾਉਣ, ਧੋਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਕਰਕੇ, ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ-ਨਿਆਸ ਦੀ ਪਥ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਸਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਗੁਰੂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਢੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ: "ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਰਹੋ," ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਚਮਕ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ੈਵ-ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਸਰੂਪ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਸ਼ਿਵ-ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤ-ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇ, ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ-ਕਾਮਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ, ਉਚਾਰਿਤ ਅਤੇ ਉਚਾਰਣ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਰਾਹੀਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਰੂਪ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਲਈ ਆਸਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ 'ਤੇ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਸ਼ਿਵ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਵਿੱਚ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸਚੈ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਤ੍ਰਿਣੇਤ੍ਰ ਧਨਯ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਲੈਣਾ-ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਮੋਹ ਅਤੇ ਭੁੱਲ ਹੈ, ਉਤਨਾ ਸਮਾਂ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਨਿਸਚਲ ਅਤੇ ਭਗਤਿ-ਭਾਵ ਨਾਲ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਿਵ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ 'ਸਮਯਾ' ਪੜਾਅ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਹੇਠ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹੱਥ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਆਪਣੇ ਹੱਥੋਂ ਭਸਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਮੰਤ੍ਰ-ਸ਼ਕਤ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਮਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਜਾਂ ਲੁਕਿਆ ਸਰੀਰ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਨਾ, ਹੋਮ, ਜਾਪ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਸ਼ਿਵ-ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਭ ਵੱਡੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਲੈ ਕੇ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਜਾਂ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਘਰ 'ਤੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ-ਚਰਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ।