ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਚਾਰਯ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਚੇਲੇਆਂ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਤੋਂ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ: "ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਕਰ, ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਆ ਜਾ; ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਹੇ ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਆਪਣੀ ਰਹਿਮਤ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰ।" ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ, ਆਚਾਰਯ ਆਪਣੇ ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਯਜਨ ਆਹਾਰ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚੇਲਾ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਸੰਜਮ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਸਵੇਰੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਕਰ ਚੁੱਕਾ, ਪ੍ਰਣਵ ਜਪ ਰਿਹਾ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ, ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਦੇ ਆਸਨ 'ਤੇ, ਮੰਡਲ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਜਾਂ ਦੱਖਣੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਿਠਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਚਾਰਯ ਖੁਦ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ, ਸਿੱਧਾ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਅਸਤਰ ਮੁਦਰਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਚੇਲੇ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਛਿੜਕਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲ ਦੀ ਭੇਟ ਨਾਲ, ਆਚਾਰਯ ਚੇਲੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕਪੜੇ ਦੇ ਅੱਧ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਆਚਾਰਯ ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਚੇਲਾ, ਆਗਵਾਈ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚੇਲਾ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਿਠੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਲੰਬਾ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਆਚਾਰਯ ਮੁੱਖ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਅਸਤਰ ਮੁਦਰਾ ਨਾਲ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਚੇਲੇ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਛਿੜਕਦਾ ਹੈ, ਫੁੱਲ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਪੱਟੀ ਹਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੰਡਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਚੇਲਾ ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ਼ਿਵ-ਆਚਾਰਯ ਮੰਡਲ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਦਰਭਾ ਦੇ ਆਸਨ 'ਤੇ ਬਿਠਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਮੁਦਰਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਤੇਜਸ ਲੈ ਕੇ, ਆਚਾਰਯ ਸ਼ਿਵ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਚੇਲੇ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਆਚਾਰਯ ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਸਰੀਰ-ਸਹਾਇਤਾ ਮੁਦਰਾ ਦੇ ਕੇ, ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਆਚਾਰਯ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਲੰਬਾ ਹੋ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਚਾਰਯ ਖੁਦ ਭਗਵਾਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਸ਼ਿਵ ਅੱਗ ਵਿਚ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਭੇਟ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਬੈਠਾ ਕੇ, ਆਚਾਰਯ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਨਾਲ ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਆਚਾਰਯ ਗਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਚੇਲੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਚੈਨਲਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਚਾਰਯ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕਰਕੇ, ਚੇਲੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਮਰਨ ਦੁਆਰਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ, ਦਸ ਭੇਟਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ; limbs ਲਈ ਤਿੰਨ ਭੇਟਾਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ। ਫਿਰ, ਪੂਰੀ ਭੇਟ expiation ਲਈ ਕਰਕੇ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਆਚਾਰਯ ਮੁੱਖ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਦਸ ਭੇਟਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਧੀ ਕਰਕੇ, ਆਚਾਰਯ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਭੇਟਾਂ ਦੇ ਕੇ, ਵੈਸ਼ਯ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਜਾਤੀ 'ਚ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਜਾਤੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚੇਲੇ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਪਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਨਯ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਚਾਰਯ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਰੁਦ੍ਰ-ਪਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਚ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਛਿੜਕਣ ਅਤੇ ਵਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਚਾਰਯ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਖੁਦ ਸ਼ਿਵ-ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਸਪਾਰਕ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਵਿਧੀ ਨਾਲ, ਆਚਾਰਯ ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਣ ਬਾਹਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸੀ ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ ਚੇਲੇ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਚੇਲੇ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨੀਲੇ ਬਿੰਦੂ ਵਾਂਗ, ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਮਲਿਨਤਾ ਰਹਿਤ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ, ਆਚਾਰਯ ਵਿਦਰ-ਮੁਦਰਾ ਨਾਲ ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਇਕਤਾ ਲਈ। ਫਿਰ, ਰੋਕ ਕੇ ਅਤੇ ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਾਣ ਬਾਹਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਲੈ ਕੇ ਚੇਲੇ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਆਚਾਰਯ ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਜਨੇਊ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਅਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਅਹੁਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਸਨ 'ਤੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਬਿਠਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਚਾਰਯ ਖੁਦ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਸਨ 'ਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ, ਸਵਸਤਿਕ ਆਸਨ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਜਪਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਧ ਮਟਕੀ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਆਚਾਰਯ ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਚੇਲਾ ਸ਼ੁਧੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਜਦਾ ਹੈ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮੰਡਪ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਦਰਭਾ ਆਸਨ 'ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਆਚਾਰਯ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਦੇਵੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀ-ਮੁਦਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਵਿਚ ਭਸਮ ਲੈ ਕੇ, ਆਚਾਰਯ ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਛੂਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ "ਸ਼ਿਵਾ" ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ਼ਿਵ-ਆਚਾਰਯ ਜਲਾਏ, ਧੋਏ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਧੀਆਂ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ-ਨਿਆਸ ਦੇ ਮਾਰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਾ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ-ਆਸਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਆਚਾਰਯ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਚੇਲੇ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਮਨ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਆਚਾਰਯ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ: "ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਰਹੋ," ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਜ਼ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ-ਸਰੂਪ ਸ਼ੈਵ-ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਆਚਾਰਯ ਸ਼ਿਵ-ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਚੇਲੇ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ। ਚੇਲਾ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ-ਆਚਾਰਯ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤ-ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇ, ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਮੰਗਲ-ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।