ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਧਰਮ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਹਾਨ ਪੂਜਾ ਕਰਣੀ ਸੀ। ਇਹ ਪੂਜਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ—ਜਲ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ, ਗਉਸ਼ਾਲਾ, ਪਹਾੜ, ਮੰਦਰ, ਘਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਮਨਮੋਹਣ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਤਿਆਰੀਆਂ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਪੰਡਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਮੰਡਲ ਅਤੇ ਅਗਨਿ-ਵੇਦਿਕਾ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕ, ਜਿਸਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਹਰ ਸ਼ੁਭਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪੂਜਾ-ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਨਿਯਮਤ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੰਡਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੂਜਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਆਹਵਾਨ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਯਜਨ ਦੇ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਪਾਤ੍ਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੰਤ੍ਰ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਮੰਤ੍ਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਮੰਤ੍ਰ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਧਿਆਪਕ ਸ਼ਿਵ ਅਗਨਿ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮੇ ਹੋਏ (ਦਵਿਜ) ਮੁੱਖ ਅਗਨਿ-ਵੇਦਿਕਾ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਹਵਨ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਧਿਆਪਕ ਮੁੱਖ ਅਗਨਿ-ਵੇਦਿਕਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੈਦ, ਸੂਤਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ, ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਾਚ, ਗੀਤ, ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ, ਅਤੇ ਸਭਾ ਦੀ ਠੀਕ ਪੂਜਾ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਅਧਿਆਪਕ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ: "ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆਓ; ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੇ ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਮੁਕਤ ਕਰੋ।" ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਅਧਿਆਪਕ ਉਪਵਾਸੀ ਜਾਂ ਯਜਨ-ਭੋਜਨ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਇੱਕ ਵਾਰ ਖਾਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਆਤਮ-ਸਯੰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਪ੍ਰਣਵ ਉਚਾਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ। ਅਧਿਆਪਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਦੀ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ, ਮੰਡਲ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਜਾਂ ਦੱਖਣੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਖੁਦ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਸਰੀਰ ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਅਧਿਆਪਕ ਅਸਤ੍ਰ ਮਦਰਾ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਜਲ ਛਿੜਕਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲ ਦੀ ਭੇਂਟ ਨਾਲ, ਅਧਿਆਪਕ ਨਵੇਂ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਕਪੜੇ ਦੇ ਅੱਧੇ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਅਧਿਆਪਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਮੰਡਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਅੰਦਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਰਾਹਨਮਾਈ 'ਚ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮੁਠੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਭੇਂਟ ਕਰਕੇ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਪੂਰੀ ਲੰਬਾਈ 'ਚ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮੁੱਢਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਅਸਤ੍ਰ ਮਦਰਾ ਨਾਲ ਸਿਰ 'ਤੇ ਜਲ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਅਧਿਆਪਕ ਫੁੱਲ ਦੀ ਭੇਂਟ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਬੰਨ੍ਹ ਹਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੁਬਾਰਾ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ-ਅਧਿਆਪਕ, ਮੰਡਲ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ, ਦਰਭਾ ਦੀ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਮਦਰਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਅਧਿਆਪਕ ਸ਼ਿਵ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਮਦਰਾ ਕਰਕੇ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਵਾਂਗ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਲੰਬਾਈ 'ਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ਼ਿਵ ਅਗਨਿ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਭੇਂਟ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਬੈਠਾ ਕੇ, ਅਧਿਆਪਕ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਅਧਿਆਪਕ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਚੈਨਲਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਤਰੀਕੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਹ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕਰਕੇ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਲਈ, ਦਸ ਹਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਪਾਂਗਾਂ ਲਈ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ। ਫਿਰ, ਪੂਰੇ ਪ੍ਰਯਸ਼ਚਿਤ ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਅਧਿਆਪਕ ਮੁੜ ਦਸ ਹਵਨ ਮੁੱਢਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੁਬਾਰਾ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਠੀਕ ਸ਼ੁਧੀ ਕਰਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਜਾਤੀ 'ਚ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਜਾਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ, ਅਧਿਆਪਕ ਉਸ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਤੀ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਨਯ ਨੂੰ ਉਚਾ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੋਨੋਂ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ-ਹੁਣ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਛਿੜਕ ਕੇ ਤੇ ਚੋਟੀ ਨਾਲ ਛੂਹ ਕੇ, ਅਧਿਆਪਕ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਆਤਮਾ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਚਿੰਗਾਰੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਨਿਯਮਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਅਧਿਆਪਕ ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਨੀਲੇ ਬਿੰਦੂ ਵਾਂਗ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ ਲੈ ਕੇ, ਅਧਿਆਪਕ ਵਾਪਸੀ ਮਦਰਾ ਨਾਲ, ਉਸਨੂੰ ਸਾਹ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਇਕਤਾ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਰੋਕ ਕੇ ਤੇ ਮੁੜ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹ ਬਾਹਰ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਅਧਿਆਪਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਜਨੇਊ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਹਵਨਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਪੂਰੀ ਭੇਂਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਉਤਮ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬੈਠਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਖੁਦ, ਉਤਮ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਸਵਸਤਿਕ ਆਸਨ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੀ ਸ਼ੁਭਤਾ ਨਾਲ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ, ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਉਤਸ਼ਾਹਨਾ ਲਈ, ਨਿਯਮਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਸੰਪੂਰਨ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ।