ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਉਸਦੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਜਾਰੀ ਰਹੇ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਸਮਰੱਥ ਅਨੁਸਾਰ ਧਨ, ਰਤਨ, ਖੇਤ, ਘਰ, ਗਹਿਣੇ, ਵਸਤ੍ਰ, ਵਾਹਨ, ਪਲੰਗ ਤੇ ਆਸਨ ਆਦਿ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਭੇਟ ਵਜੋਂ ਦੇਵੇ। ਜਿਸਨੇ ਉੱਚਾ ਮਾਰਗ ਲੱਭਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਨ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਧੋਖਾ ਨਾ ਕਰੇ। ਗੁਰੂ ਹੀ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਪਤੀ, ਸਾਕ, ਧਨ, ਸੁਖ, ਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਸਾਥੀ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਦ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਸੰਪਤੀ ਸਮੇਤ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਰੂਪ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਸ਼ੈਵ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਦੇ ਵਾਸਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਪਰ, ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉਸਦੇ ਸਰਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਜਾਂ ਵੈਸ਼ ਲਈ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੱਕ ਜਾਂਚ ਕਰੇ। ਜੀਵਨ ਤੇ ਧਨ ਦੇ ਦਾਨ, ਜਾਂ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਹੁਕਮਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਗੁਰੂ ਚੰਗਿਆਂ ਤੇ ਮਾੜਿਆਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬੇਇੱਜਤੀ ਜਾਂ ਮਾਰ ਪੈਂਦਿਆਂ ਵੀ ਨਿਰਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਲਈ ਯੋਗ, ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਹਿੰਸਕ, ਦਇਆਲੂ, ਮਨ ਤੋਂ ਸਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹੀ, ਨਿਮਰ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਇਰਖਾ ਰਹਿਤ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਿੱਧੇ, ਕੋਮਲ, ਸ਼ੁੱਧ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ, ਅਟੱਲ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ, ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤ ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਚਰਿਤਰ ਹੋਵੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ, ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਇਸ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਔਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸ਼ਿਵ-ਕਰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਉਹ ਪਤਿਵਰਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਪਤੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ; ਕੁਆਰੀ ਲਈ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ, ਮਾਨਵ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪਤਿਤ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਮਿਸ਼੍ਰ ਵੰਸ਼ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵਿਦੀਵਤ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਅਵਸਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਪੈਰ ਧੋਣ ਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਠੀਕ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਜੰਮੇ ਹੋਏਆਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮਾਤਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਰਸਮਾਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਧਰਮ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤ ਨੂੰ ਹੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵੈਰੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਵੇ; ਜੇ ਨਾ ਦੇ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਤਿਵਰਤਾ ਸਤ੍ਰੀ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਤਪਸਿਆ ਰਾਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਤਪ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਕਿ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਨਾਲ; ਇਥੇ ਅਧੀਨਤਾ ਦੀ ਕਮੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਜੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਕੇ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ ਦੀਖਿਆ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੀਖਿਆ ਟੁੱਟਦੀ ਨਹੀਂ; ਮਾਤਰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ, ਛੂਹ ਜਾਂ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਨਾਲ ਹੀ। ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਲਈ ਹਾਰ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਜੋ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ, ਯੋਗ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ, ਦੀਖਿਆ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਥੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਗੁਪਤ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਰਸਮਾਂ ਵਾਲੀ, ਮੰਡਪ ਤੇ ਵੇਦੀ ਨਾਲ ਦੀਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਪੂਰੀ ਵਿਵਰਣਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇੱਕ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਥਾਂ 'ਤੇ, ਗੁਰੂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਸਮਯਾ' ਨਾਮ ਦੀ ਦੀਖਿਆ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਥਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਸੁਗੰਧ, ਰੰਗ, ਸਵਾਦ ਆਦਿ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਲਪ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਉੱਥੇ ਮੰਡਪ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਵੇਦੀ ਬਣਾਕੇ, ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਤੇ ਅੱਠੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਉਪ-ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਯਥਾ ਕਰਮ, ਅੱਗ ਦੇ ਕੁੰਡ ਸਜਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਅੱਗ ਦਾ ਕੁੰਡ ਪੱਛਮ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਹੋਰ ਥਾਂ ਤੇ ਬਣਾਏ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰੇ। ਛਤਰੀਆਂ ਤੇ ਝੰਡੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਆਲੰਕਾਰਿਕ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਵੇਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੌਕ ਬਣਾਏ। ਲਾਲ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਆਦਿ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਗਰੀਬ ਹੋਣ ਤੇ ਸਿੰਧੂਰ, ਚਾਵਲ ਤੇ ਜੌ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਹੱਥ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਦਾ ਚੌਕ ਬਣਾਏ। ਇੱਕ ਹੱਥ ਚੌੜੇ ਕਮਲ ਲਈ, ਕੇਂਦਰ ਅੱਠ ਅੰਗੁਲ ਦਾ ਹੋਵੇ; ਉਸਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਅੱਧੇ, ਤੇ ਬਾਕੀ ਅੱਠ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਆਦਿ ਹੋਣ। ਦੋ ਹੱਥ ਚੌੜੇ ਕਮਲ ਲਈ, ਇਹ ਸਭ ਦੁੱਗਣਾ ਹੋਵੇ। ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਸਜਾ ਕੇ, ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਰਖੇ; ਫਿਰ ਇੱਕ ਜਾਂ ਅੱਧਾ ਹੱਥ ਚੌੜਾ ਚੌਕ ਫਿਰ ਵੇਦੀ ਉੱਤੇ ਬਣਾਏ। ਚਾਵਲ, ਟੁੱਟੇ ਅਨਾਜ, ਤਿਲ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਨਾਲ ਥਾਂ ਨੂੰ ਸਜਾ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਸ਼ਿਵ-ਘੜਾ ਪੂਰਨ ਲਛਣਾਂ ਨਾਲ ਰਖੇ। ਉਹ ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ, ਤਾਮੇ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ, ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਚਾਵਲ ਨਾਲ ਛਿੜਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਤੇ ਦੁਰਵਾ ਦੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਵੇ। ਘੜੇ ਦੀ ਗਰਦਨ 'ਤੇ ਚਿੱਟਾ ਧਾਗਾ ਹੋਵੇ, ਦੋ ਨਵੇਂ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਾਏ ਹੋਣ, ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਭੇਟਾਂ ਤੇ ਢੱਕਣ ਨਾਲ। ਕਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮ੍ਰਿਗ ਦੀ ਖਾਲ, ਆਸਨ, ਸ਼ੰਖ ਜਾਂ ਚੱਕਰ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਸਭ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਕਮਲ ਪੱਤਾ, ਜਿਸ ਤੇ ਧਾਗਾ ਆਦਿ ਨਾ ਹੋਣ। ਉਸ ਕਮਲ ਆਸਨ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਪੰਖੁੜੀ 'ਤੇ, ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਲਈ ਭਾਂਡਾ ਰਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਅੱਗੇ ਚੰਦਨ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੇ। ਫਿਰ, ਮੰਡਲ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਗ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਭਾਂਡੇ ਉੱਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਾਰੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਹਾਨ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।