ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਥਾ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਦੇ ਸੰਬੰਧ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਅਸਲ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ, ਵੱਸ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਸਭ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯਜ੍ਯ ਜਾਂ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਯਮ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਉਲਟ ਬੋਲ ਨਾ ਕਹੋ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਭਾਰੀ ਮੋਹ ਦੇ ਕਾਰਨ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਮਨ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਬੋਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਝਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਾ ਬੋਲੋ, ਸਦਾ ਗੁਰੂ ਦੇ ਭਲੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਕਰੇ, ਭਾਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੋ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਮਨੋਂ ਉਤਸੁਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੈਵ ਧਰਮ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਗੁਰੂ ਸੁਚੱਜਾ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਹੀ ਆਨੰਦ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਗਿਆਨ ਦੇ, ਕੋਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਲੰਘਾ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਨਾਵ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਕੇਵਲ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮੋਖਸ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਜੋ ਲੋਕ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਖੁਦ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁਕਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਸੱਚ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਆਤਮ-ਬੋਧ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ 'ਪਸ਼ੁ' ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਸ਼ੁ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੀ ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲਕਸ਼ਣਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਸਾਰੇ ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਕਰਮ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਸੱਚ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਆਨੰਦ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਯੋਗ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਅਜਿਹਾ ਗੁਰੂ ਹੀ ਚੁਣੇ, ਜੋ ਵਿਦਿਆ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਸ਼ਯਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋਵੇ। ਜਦ ਤੱਕ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਸੱਚ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਗਤੀ ਅਟੱਲ ਰਹੇ। ਸੱਚ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਛੱਡੋ, ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਉਸ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰੋ, ਜਿਥੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਆਨੰਦ ਜਾਂ ਚੇਤਨਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਰ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ, ਪੁੱਤਰ, ਅਧਿਆਪਕ ਜਾਂ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰੇ। ਉੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਸੁਜਾਨ, ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਡਰ-ਰਹਿਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਨ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ। ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਤੱਕ ਤੱਕ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜਦ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਦੇ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਧਨ, ਰਤਨ, ਖੇਤ, ਘਰ, ਗਹਿਣੇ, ਕੱਪੜੇ, ਵਾਹਨ, ਖਟ ਅਤੇ ਬੈਠਕ—all ਕੁਝ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਕਰੋ। ਜੇਕਰ ਉੱਚਾ ਮਾਰਗ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਧਨ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਧੋਖਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਗੁਰੂ ਹੀ ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਪਤੀ, ਸਬੰਧੀ, ਧਨ, ਸੁਖ, ਮਿੱਤਰ, ਸਾਥੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੋ। ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ, ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਧਨ-ਸਮੇਤ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭੇਟ ਕਰਕੇ, ਸਦਾ ਉਸਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹੋ। ਜਦ ਆਪਣਾ ਆਪ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ੈਵ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ ਜਾਂ ਵੈਸ਼ ਦੇ ਲਈ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਜਾਂਚ ਕਰੇ। ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਧਨ ਦੇ ਦਾਨ, ਸੰਖੇਪ ਹੁਕਮਾਂ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ, ਵਧੀਆ ਤੇ ਘੱਟਿਆ ਵਿਚ ਫਰਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਤਾਣ ਜਾਂ ਮਾਰ ਪੈਣ 'ਤੇ ਵੀ ਉਦਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਯੋਗ, ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ। ਅਹਿੰਸਕ, ਦਇਆਲੂ, ਸਦਾ ਮਨੋਂ ਉਤਸੁਕ, ਨਿਮਰ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ—ਇਹ ਗੁਣ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਧਾ, ਨਰਮ, ਪਵਿੱਤਰ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ, ਅਡੋਲ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜੰਮੇ ਹੋਣ—ਇਹ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ, ਮਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ; ਇਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਿਰਣਯ ਹੈ। ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਪਤੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੀ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ। ਜੇ ਪਤੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ; ਕੁਆਰੀ ਲਈ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ; ਸ਼ੂਦਰਾਂ, ਮਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪਤਿਤਾਂ ਲਈ ਵੀ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਿਲਿਆ-ਜੁਲਿਆ ਜਨਮ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਨਮ-ਕ੍ਰਿਤਰਿਮਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ, ਤਾਂ ਪੈਰ ਧੋਣ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜੰਮੇ ਹੋਏਆਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਮਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਧਰਮ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਾਂ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਅਣਜਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਵੇ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਵੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਨਾਰੀ, ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਅਰਪਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਤਪੱਸਿਆ ਰਾਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਕੀਤੀ।