ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬੜੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਥੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਅਸਲ ਗੁਰੂ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹਨ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਹੀ ਗੁਰੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਆਪ ਹੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ, ਓਹੀ ਗਿਆਨ; ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ, ਓਹੀ ਗੁਰੂ। ਸ਼ਿਵ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦਾ ਫਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹਨ, ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਬੜੀ ਉੱਤਮਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਦੌਲਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਚਲਦੇ, ਖੜ੍ਹੇ, ਸੁੱਤੇ ਜਾਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਸਮੇਂ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂ ਉਪਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬੈਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਸਿੱਧਾ ਦਿਵ੍ਯ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਘਰ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮੰਦ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਪਾਪ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਅੱਗ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਲਿਨਤਾ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਘੀ ਦਾ ਭੰਡਾ ਅੱਗ ਨੇੜੇ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਤਪਦੀ ਅੱਗ ਸੁੱਕੀ ਤੇ ਗਿੱਲੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪਾਪ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਭਸਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੋਚ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਬੋਲ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਉਮਰ, ਧਨ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯਜਨਾਂ ਫਲ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਤੇ, ਯਮ ਤੇ ਨਿਯਮ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਕਦੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣੇ ਚਾਹੀਦੇ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਮਨ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਬੋਲ ਨਾਲ—ਉਹ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਕਰੇ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੁਰੂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰੇ, ਚਾਹੇ ਆਗਿਆ ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਨਾ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਨਿਮਰ ਤੇ ਸਿਆਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਤਸੁਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਧਰਮ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਗੁਰੂ ਗੁਣਵਾਨ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦਾ ਪਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਸੱਚ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੀ ਚੇਤਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਸੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਨੰਦ ਦਾ ਪਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਸਿਰਫ ਨਾਮ ਦਾ ਗੁਰੂ ਹੈ, ਪਰ ਗਿਆਨ ਰਹਿਤ, ਉਹ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਲੰਘਾ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਨਾਵ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਰਫ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਖੁਦ ਮੁਕਤ ਹਨ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸੱਚ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਾ ਗਿਆਨ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਆਤਮ-ਬੋਧ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ 'ਪਸ਼ੁ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਹਥੀਂ ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਪਸ਼ੁ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਉਪਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਥੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੀ ਮੁਕਤ ਤੇ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲਛਣ ਹੋਣ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਰਸਮ-ਰਿਵਾਜ ਆਉਣ, ਪਰ ਸੱਚ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਫਲ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ ਤੱਕ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਧਨਾਂ ਤੋਂ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਤੇ ਆਨੰਦ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਿਆਣੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਐਸਾ ਗੁਰੂ ਚੁਣੇ, ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ; ਐਸਾ ਗੁਰੂ ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਮਰਤਾ ਤੇ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜਦ ਤੱਕ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ, ਸੱਚ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਤੱਕ ਭਕਤੀ ਅਟਲ ਰਹੇ। ਸੱਚ ਨੂੰ ਕਦੇ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ; ਜਿੱਥੇ ਆਨੰਦ ਜਾਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਇਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਦੂਜਾ ਗੁਰੂ ਲੱਭਣ ਉਪਰੰਤ, ਪੁਰਾਣੇ ਗੁਰੂ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ, ਪੁੱਤਰ, ਅਧਿਆਪਕ ਜਾਂ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਅਪਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਥੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਸਿਆਣੇ, ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਗੁਰੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਦਯਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮਨ, ਕਰਮ ਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ। ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਖੁਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਜਦ ਗੁਰੂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਦੇ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਧਨ, ਰਤਨ, ਖੇਤ, ਘਰ, ਗਹਣੇ, ਕਪੜੇ, ਵਾਹਨ, ਖੱਟ ਤੇ ਆਸਨ—ਇਹ ਸਭ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਮਾਰਗ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਧਨ ਨਾਲ ਠੱਗੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਗੁਰੂ ਹੀ ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਪਤੀ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਧਨ, ਸੁਖ, ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਸਾਥੀ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਸੰਪਤੀ ਨੂੰ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਧਰਮ ਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਗੁਰੂ ਨੂੰ, ਜੋ ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਆਸ਼੍ਰਯ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਕ ਸਾਲ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੱਤਰੀ ਜਾਂ ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਜਾਂਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਤੇ ਧਨ ਦੇਣ ਜਾਂ ਸੰਖੇਪ ਹੁਕਮਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਵਧੀਆ ਤੇ ਘੱਟ, ਘੱਟ ਤੇ ਵਧੀਆ, ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ, ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਨਿਰਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ—ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਰਸਮ ਲਈ ਯੋਗ, ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹਨ। ਜੋ ਅਹਿੰਸਕ, ਦਯਾਲੂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਤਸੁਕ, ਨਿਮਰ, ਸਿਆਣੇ, ਈਰਖਾ ਰਹਿਤ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਧਰਮ ਲਈ ਯੋਗ ਹਨ।