ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ-ਧਰਮ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਬਾਰੇ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ: ਇੱਕ, ਦੱਸ, ਸੌ, ਹਜ਼ਾਰ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ, ਲੱਖ—ਪਰ ਸੌ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ। ਮੰਤ੍ਰ ਜਪ ਦਾ ਇਹ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਵੀ ਸ਼ਿਵ-ਅਵਸਥਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਖ ਅੱਖਰ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋੜ ਅੱਖਰਾਂ ਤੱਕ ਜਪਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਹੋਰ ਜਪੋ। ਹਰੇਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕੇ। ਇੱਕ ਮਨਪਸੰਦ ਮੰਤ੍ਰ, ਜੋ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਜਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੌਤ ਤੱਕ ਜਪਦੇ ਰਹੋ। ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਗਿਆ ਨਾਲ 'ਓਮ' ਦਾ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਜਾਂ ਜੂੜੀ ਸਫਾਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਐਸੇ ਕਰਮ, ਜੇ ਸ਼ਿਵ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ-ਅਵਸਥਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਮਨੁੱਖ ਮੂਰਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗਿਆਨੀ, ਇਸ ਨਾਲ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਹਾਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੱਕ ਸ਼ਿਵ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਲਿੰਗ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ-ਬਣਾਈ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੌ ਗੁਣਾ ਪੂਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਮੁੱਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੂਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਿਵਯ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਮੁੱਲ ਦਾ ਪੂਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਖੇਤਰ ਸਵੈ-ਭਾਵਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਧਨੁ-ਮਾਪ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੂਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਡਿੱਬੇ, ਕੂਏਂ, ਅਤੇ ਪੋਖਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ-ਗੰਗਾ ਸਮਝੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ। ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ, ਅਤੇ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ-ਅਵਸਥਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਤੱਕ ਉਥੇ ਰਹੇ। ਚਾਹੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ, ਦਸਵੀਂ, ਮਹੀਨੇ ਜਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਸਭ ਉਥੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਉਥੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ਿਵ-ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ, ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ, ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਇੱਕ ਰਾਤ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਣ ਅਤੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਅੱਖਰ ਜਪਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪੂਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਕਰਮ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਸ਼ਿਵ-ਅਵਸਥਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ, ਦੁਪਹਿਰ, ਤੇ ਸ਼ਾਮ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਸਵੇਰ ਦਾ ਕਰਮ ਧਰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਰਾਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਖਾਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਰਣਿਤ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਜਲਦੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ, ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ, ਚੰਗੀ ਆਚਰਨ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦਾ ਡਰ ਰੱਖ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ; ਸਾਰੇ ਮਰਦ-ਜਨਾਣੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਸਰਵੋਚ ਅਵਸਥਾ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸੂਤ ਜੀ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਰਮ-ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਵਰਣਨ ਨੂੰ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਗਿਆਨੀ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਹੁਣ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।" ਪਚਾਸ ਕ੍ਰੋੜ ਵਿਆਪਕ, ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ, ਤੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਧਰਤੀ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਹਨ; ਉਥੇ ਵਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਇਹ ਥਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ, ਕੁਝ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ, ਤੇ ਕੁਝ ਸਵੈ-ਭਾਵਤ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹਨ। ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਜਾਂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ, ਜਪ ਆਦਿ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੋਗ, ਗਰੀਬੀ ਜਾਂ ਗੂੰਗਾਪਣ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਭਾਰਤ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖ ਸਵੈ-ਭਾਵਤ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੁਇਜ, ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਕਰਨਾ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਉਥੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪਾਪ ਵੀ ਨਾ ਕਰੋ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸਿੰਧੂ ਅਤੇ ਸੌ-ਨਦੀ ਵਾਲੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਕਈ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ, ਸਠ ਮੁਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਉਸ ਕੰਢੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਹਿਸ-ਆਹਿਸ ਬ੍ਰਹਮ-ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੰਗਾ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਧੀ, ਸੌ ਮੁਹਾਂ ਵਾਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਕਈ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਸ਼ੀ। ਉਥੇ, ਮ੍ਰਿਗਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਕੰਢਾ ਬੜਾ ਉੱਤਮ ਹੈ; ਸ਼ੋਨਭਦ੍ਰਾ, ਦਸ ਮੁਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਰਮਦਾ, ਚੌਵੀ ਮੁਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਮਹਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਹੈ; ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਵਸਣ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਤਮਸਾ, ਬਾਰਾਂ ਮੁਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਰੇਵਾ, ਦਸ ਮੁਹਾਂ ਵਾਲੀ ਨਦੀ। ਗੋਦਾਵਰੀ, ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਤੇ ਗੋ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਇਕੀ ਮੁਹਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਵੇਣੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ, ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਅਠਾਰਾਂ ਮੁਹਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਤੁੰਗਭਦ੍ਰਾ, ਦਸ ਮੁਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਸੁਵਰਨਮੁਖਰੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨੌਂ ਮੁਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਚੰਗੀ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਗਿਰੇ ਹੋਏ ਵੀ। ਸਰਸਵਤੀ, ਪੰਪਾ, ਕਨਿਆ, ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸ਼੍ਵੇਤਨਦੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਸਣ ਨਾਲ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕਾਵੇਰੀ, ਵੱਡੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ, ਸਹਿਆਦ੍ਰੀ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰਾਂ, ਮੰਤ੍ਰ ਜਪ, ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਰਮ, ਮੁਕਤੀ, ਤੇ ਸਰਵੋਚ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।