ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਆਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: “ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਗੌਤਮ, ਅਤ੍ਰਿ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਅੰਗਿਰਸ ਅਤੇ ਭਰਦਵਾਜ—ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਗਾਯਤਰੀ, ਅਨੁਸ਼ਟੁਪ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਪ, ਬ੍ਰਹਤੀ ਅਤੇ ਵਿਰਾਟ—ਇਹ ਛੰਦ ਹਨ; ਇੰਦਰ, ਰੁਦ੍ਰ, ਹਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਸਕੰਦਾ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੇਵਤਾ ਹਨ। ਮੈਂ ਪੰਜ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਉਪਰ, ‘ਨ’ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅੱਖਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਅੱਖਰ ਉਚਾਰਣ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਚੌਥਾ ਦੂਜਾ ਹੈ, ਪੰਜਵਾਂ ਸਵਰੀਤ (ਸੁਰ ਨਾਲ), ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਨਿਹਤ (ਦਬਿਆ ਹੋਇਆ) ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੂਲ ਵਿਦਿਆ, ਸ਼ਿਵ, ਸ਼ੈਵ ਸੂਤਰ, ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਮ—ਇਹ ਮੇਰੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ੈਵ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣੋ। ‘ਨ’ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਸਿਰ ਹੈ, ‘ਮ’ ਚੋਟੀ, ‘ਸ਼ਿ’ ਕਵਚ, ਅਤੇ ‘ਵ’ ਅੱਖ ਹੈ। ‘ਯ’ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਅਸਤਰ ਹੈ; ‘ਨਮਹ’, ‘ਸਵਾਹਾ’, ‘ਵਸ਼ਟ’, ‘ਹੁੰ’, ‘ਵੌਸ਼ਟ’ ਅਤੇ ‘ਫਟ’—ਇਹ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲਗਾਏ ਜਾਣ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੰਗ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਕਈ ਵਾਰ, ਪੰਜਵਾਂ ਅੱਖਰ ਬਾਰ੍ਹ ਵੌਵਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਨ, ਵਚਨ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੁਆਰਾ, ਜਾਪ, ਹਵਨ ਆਦਿ ਕਰਕੇ, ਸਾਡੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਮਝ, ਸਮਾਂ, ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸਮਰਥਾ, ਯੋਗਤਾ, ਸੰਸਾਧਨ, ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਵੀ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ, ਜਿਸ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਵੀ ਦੁਆਰਾ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗੀ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮਨ ਲਗਾ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ—ਜੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਉਹ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਮੇਰੇ ਉਹ ਭਗਤ ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਹਲ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਭ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਨਾ ਜਾਪ ਫਲ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜਾਪ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਜਾਪ ਜੇ ਆਗਿਆ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਵਿਧੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਭਰੋਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਰਪਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜਾਂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਜਾਪ ਫਲ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਅਰਪਣ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸੱਚ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਜੋ ਚੰਗੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਧਿਆਨ-ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਵੇ, ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਪ ਕਰੇ। ਸ਼ੁੱਧ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਹਰ ਜਤਨ ਨਾਲ, ਵਚਨ, ਮਨ, ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਧਨ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਦੀਵ ਗੁਰੂ ਦੀ ਉੱਚਤ ਜਤਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ, ਰਤਨ, ਜ਼ਮੀਨ, ਘਰ ਆਦਿ ਭੇਟ ਕਰੇ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਗਹਣੇ, ਵਸਤ੍ਰ, ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਧਨ ਭੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦੇਵੇ, ਜੇ ਉਹ ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸਫਲਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਨ ਦੀ ਮੰਦਭਾਗੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੇ; ਫਿਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਭ ਸੰਪਤੀ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧੋਖੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਠੀਕ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ, ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ, ਸ਼ੁੱਧ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਲਈ ਪੂਰੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਘੀ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੇ ਪਾਣੀ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਏ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ, ਸੁਗੰਧ, ਮਾਲਾ, ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਗਹਣੇ ਪਾ ਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਸਤੁਤੀਆਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਗੌਸ਼ਾਲਾ, ਮੰਦਰ ਜਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਥਾਂ, ਜਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਸਫਲਤਾ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਤਰੀਕ਼ੇ ਤੇ, ਸ਼ੁਭ ਨक्षਤਰ ਅਤੇ ਜੋੜ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਗੁਰੂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਦਿਆ ਦੇਵੇ। ਸਪਸ਼ਟ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਗੁਰੂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਸਾਡਾ ਪਰਮ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਵਾਏ। ‘ਸੁਭ ਹੋਵੇ, ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਹੋਵੇ, ਪਿਆਰ ਹੋਵੇ’—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਆਗਿਆ ਦੇਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਧਿਆਨਯੋਗ ਮਨ ਨਾਲ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨਿਯਮਿਤ, ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਾਪ ਕਰੇ। ਉਹ ਜਾਪ ਰੋਜ਼ਾਨਾ, ਜੀਵਨ ਭਰ, ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਆਠ ਵਾਰੀ ਕਰੇ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਚ ਲੀਨ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਇੱਕ ਲੱਖ ਅੱਖਰ, ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਉਸ ਤੋਂ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਜਾਪ ਕਰੇ; ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੀ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਵਰਤਿਤ ਵਿਅਕਤੀ, ਨਿਯਮਿਤ ਜਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਧੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਫਲਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਥਾਂ ਤੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਧਿਆਨ ਕਰ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਵੀ। ਉੱਤਰ ਜਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ, ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰ, ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ, ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ। ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਤ ਵਿਧੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਫਲਦਾਇਕ ਬਣਾਕੇ, ਸਾਡੇ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਸਾਹ-ਅੰਸਾਹ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਆਸਨ, ਉਸਦੇ ਰੂਪ, ਰਿਸ਼ੀ, ਛੰਦ, ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ, ਬੀਜ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵਾਕ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰ। ਮਾਨਸਿਕ ਜਾਪ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਪੰਸ਼ੂ (ਮੁੰਹ ਵਿੱਚ) ਜਾਪ ਮੱਧਮ, ਅਤੇ ਵਚਨ ਉਚਾਰਣ ਜਾਪ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ—ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਉੱਚਾ ਜਾਪ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇਵਤਾ ਵਾਲਾ, ਮੱਧਮ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇਵਤਾ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇਵਤਾ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੰਤ੍ਰ ਉੱਚੇ-ਹੇਠੇ ਸੁਰਾਂ, ਸਪਸ਼ਟ ਜਾਂ ਅਸਪਸ਼ਟ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵਚਨ ਉਚਾਰਣ ਜਾਪ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੇ ਮੰਤ੍ਰ, ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਹੱਤਾ, ਅਤੇ ਜਾਪ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਫਲਦਾਇਤਾ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਆਨ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ।