ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਹਾਨ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ ਇਸ ਉੱਚਤਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ “ਨਮਸਕਾਰ” ਉਚਾਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ “ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ”, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਹੋਰ ਭਾਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜ ਅੱਖਰੀਆਂ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬੀਜ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਵਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਘਲੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਉਰਜ਼ਾ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਰੂਪਣੀ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਅਰਧਚੰਦ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮਲ, ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਨੀਲਾ ਕਮਲ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਿੱਠੀ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ, ਦਾਤਾ ਹੱਥ ਅਤੇ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਚਿੱਟੇ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ, ਕਾਲੀ ਤੇ ਘੁੰਗਰਾਲੀ ਜਟਾ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪੰਜ ਰੰਗ ਹਨ: ਪੀਲਾ, ਕਾਲਾ, ਧੂੰਏਂ ਵਾਂਗ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਤੇ ਲਾਲ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਚੱਕਰਾਂ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰੰਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਾਉਣੇ ਹਨ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਬਿੰਦੂ ਤੇ ਨਾਦ ਨਾਲ ਸਜੇ ਨਾ ਹੋਣ; ਬਿੰਦੂ ਅਰਧਚੰਦ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਨਾਦ ਦੀ ਆਕਾਰ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੌ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਬੀਜ ਹੈ; ਚੌਥਾ, ਜੋ ਲੰਮਾ ਹੈ, ਤੀਜਾ ਹੈ; ਪੰਜਵਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਵਾਮਦੇਵ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ, ਪੰਕਤੀ ਛੰਦ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪ, ਸ਼ਿਵ, ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਹਾਂ। ਗੌਤਮ, ਅਤ੍ਰਿ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਅੰਗਿਰਸ ਅਤੇ ਭਰਦਵਾਜ—ਇਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਾਇਤਰੀ, ਅਨੁਸ਼ਟੁਪ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਪ, ਬ੍ਰਿਹਤੀ, ਅਤੇ ਵਿਰਾਟ ਛੰਦ ਹਨ; ਇੰਦਰ, ਰੁਦ੍ਰ, ਹਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਸਕੰਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪੰਜ ਚਿਹਰੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, “ਨ” ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅੱਖਰ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਅੱਖਰ ਅਨੁਸਵਾਰ, ਚੌਥਾ ਦੂਜਾ, ਪੰਜਵਾਂ ਸਵਰੀਤ, ਤੇ ਤੀਜਾ ਨਿਹਤ ਹੈ। ਮੂਲ ਵਿਦਿਆ, ਸ਼ਿਵ, ਸ਼ੈਵ ਸੂਤਰ, ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ—ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ੈਵ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਜਾਣੋ। “ਨ” ਅੱਖਰ ਸਿਰ ਹੈ, “ਮ” ਚੂੜ, “ਸ਼ਿ” ਕਵਚ ਹੈ, “ਵ” ਅੱਖ ਹੈ। “ਯ” ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਹੈ; “ਨਮਹ”, “ਸਵਾਹਾ”, “ਵਸ਼ਟ”, “ਹੁੰ”, “ਵੌਸ਼ਟ”, “ਫਟ”—ਜਦੋਂ ਇਹ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਕੁਝ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਨਾਲ, ਪੰਜਵਾਂ ਅੱਖਰ ਬਾਰਾਂ ਸਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਨ, ਬੋਲੀ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ, ਜਪ, ਹਵਨ ਆਦਿ ਕਰਕੇ, ਸਾਡੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ, ਸਮਾਂ, ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸਮਰਥਾ, ਯੋਗਤਾ, ਸੰਪਤੀ, ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਰੁਝਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ, ਜਿੱਥੇ, ਜਿਸ ਵੱਲੋਂ, ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਲਗਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਮੇਰੇ ਉਹ ਭਗਤ ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਹਾਇ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ ਬਣਾਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਮੰਗਲ ਮੰਤ੍ਰ ਸਮੂਹ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਪ ਫਲਦਾਇਕ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਪ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਸੁੰਦਰੇ, ਜੇ ਜਪ ਵਿੱਚ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ, ਕਰਮ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ, ਉਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ, ਭੇਟ ਨਹੀਂ ਜਾਂ ਸਦਾ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਪ ਨਿਸਫਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਢੰਗ ਨਾਲ, ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਭੇਟ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਸਿਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ, ਚੰਗੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ ਤੇ ਧਿਆਨ ਤੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ, ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਜਪ ਕਰੇ। ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਬੋਲੀ, ਮਨ, ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਧਨ ਰਾਹੀਂ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ। ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ, ਜਵਾਹਰਾਤ, ਜਮੀਨ ਤੇ ਘਰ ਭੇਟ ਕਰੇ। ਜੇ ਸਮਰਥਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਗਹਿਣੇ, ਕੱਪੜੇ, ਅਨਾਜ ਤੇ ਧਨ ਵੀ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਦੇਵੇ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸਫਲਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੰਜੂਸੀ ਨਾ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸੰਪਤੀ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਿਨਾ ਧੋਖੇ, ਪੂਰੀ ਸਮਰਥਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਗੁਰੂ ਕੋਲੋਂ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ। ਜਦ ਗੁਰੂ, ਉਸ ਸੇਵਕ, ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ, ਨ੍ਹਾਇਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਪੂਰੇ ਭਰੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਘੀ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੇ ਜਲ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ, ਸੁਗੰਧ, ਮਾਲਾ, ਕੱਪੜੇ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਮੰਗਲ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਕੰਢੇ, ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ, ਗੋਸ਼ਾਲਾ, ਮੰਦਰ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਜਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਉਚਿਤ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਮੰਗਲ ਦਿਨ ਤੇ, ਸ਼ੁਭ ਨਕਸ਼ਤਰ ਅਤੇ ਜੋੜ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗਿਆਨ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਫ਼ ਸੁਰ ਵਿੱਚ, ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦਾ ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਤੋਂ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। “ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ, ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਹੋਵੇ, ਪਿਆਰ ਹੋਵੇ”—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਕੋਲੋਂ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਇਕਾਗਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਨਿਯਮਤ ਰੀਤੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।