ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਰਲੇਪ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਦਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਰਚਿਆ, ਜੋ ਅਤੁਟ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ, ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, ਮੈਂ, ਪੰਜ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਪੰਜ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਉਚਾਰਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਰਾਹੀਂ ਮੈਨੂੰ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ, ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅਰਥ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ-ਕਿਵੇਂ ਸੀ, ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਦਸ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਰਤਨ ਸਿੱਧਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਨਿਯਮਤ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ, ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਵਾਲਾ, ਸੋਹਣਾ ਅਤੇ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਮੁੰਜਵਤ ਹੈ। ਉਹ ਥਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਵਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਤਪ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਸਿਰਫ ਹਵਾ 'ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਨਾਲ ਹੀ ਰਿਸ਼ੀ, ਛੰਦ, ਪਿੰਡ, ਬੀਜ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਸਤੇ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਨਿਆਸ, ਦਿਸ਼ਾ-ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਖਾ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ, ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋਏ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਆਪਣੇ ਤਪ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਇਸ ਉੱਚਤਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੱਸਾਂਗਾ: ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ "ਨਮਸਕਾਰ" ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ "ਸ਼ਿਵ" ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਅੱਖਰ। ਇਹ ਪੰਜ-ਅੱਖਰੀ ਗਿਆਨ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਸਾਰੀਆਂ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਅਨਾਦਿ ਬੀਜ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਹੀ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਵਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਘਲੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਉਰੋ ਵਾਲੀ। ਉਹ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਮਾਥੇ ਉੱਤੇ ਅਰਧਚੰਦ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਕਮਲ ਅਤੇ ਨੀਲਾ ਕਮਲ ਫੜਕੇ, ਮਧੁਰਤਾ ਨਾਲ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਭੈਅ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੱਛਣਾਂ ਅਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਚਿੱਟੇ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ, ਕਾਲੀ, ਘੁੰਘਰਾਲੀ ਜਟਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਹਨ—ਪੀਲਾ, ਕਾਲਾ, ਧੂੰਏਂ ਵਰਗਾ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਤੇ ਲਾਲ—ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਚੱਕਰਾਂ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰੰਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਤੱਕ ਕਿ ਬਿੰਦੂ ਅਤੇ ਨਾਦ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਨਾ ਜਾਣ। ਬਿੰਦੂ ਅਰਧਚੰਦ ਵਰਗਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਦ ਦੀ ਲਕਿਰ ਦੀ ਲੌ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਹੇ ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਚੌਥਾ (ਜੋ ਲੰਮਾ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ) ਤੀਜਾ ਹੈ, ਪੰਜਵਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਾਮਦੇਵ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ, ਪੰਕਤੀ ਛੰਦ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ, ਸ਼ਿਵ, ਖੁਦ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਹਾਂ। ਗੌਤਮ, ਅਤ੍ਰਿ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਅੰਗਿਰਸ ਅਤੇ ਭਰਦਵਾਜ—ਇਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਾਯਤ੍ਰੀ, ਅਨੁਸ਼ਟੁਪ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਪ, ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਅਤੇ ਵਿਰਾਟ ਛੰਦ ਹਨ; ਇੰਦਰ, ਰੁਦ੍ਰ, ਹਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਸਕੰਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਪੰਜ ਮੂੰਹ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਠੀਕ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ, ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਉੱਤਲ ਤੱਕ, "ਨ" ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅੱਖਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਅੱਖਰ ਅਨੁਸਵਾਰ, ਚੌਥਾ ਦੂਜਾ, ਪੰਜਵਾਂ ਸਵਰਿਤ, ਤੇ ਤੀਜਾ ਨਿਹਤ (ਦਬਿਆ ਹੋਇਆ) ਹੈ। ਮੂਲ ਵਿਦਿਆ, ਸ਼ਿਵ, ਸ਼ੈਵ ਸੂਤਰ, ਪੰਜ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਮ—ਇਹ ਸਭ ਮੇਰਾ ਮਹਾਨ ਸ਼ੈਵ ਹਿਰਦਾ ਜਾਣੋ। "ਨ" ਸਿਰ ਹੈ, "ਮ" ਚੂੜ, "ਸ਼ਿ" ਕਵਚ, "ਵ" ਅੱਖ, "ਯ" ਅਸਤਰ ਹੈ। "ਨਮਹ", "ਸ੍ਵਾਹਾ", "ਵਸ਼ਟ", "ਹੁੰ", "ਵੌਸ਼ਟ" ਅਤੇ "ਫਟ" ਜਦੋਂ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੰਗ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਵੀ, ਇਹ ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਕੁਝ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੰਜਵਾਂ ਅੱਖਰ ਬਾਰਾਂ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਨ, ਬਚਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ, ਜਾਪ, ਹਵਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਸਾਡੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ, ਸਮਾਂ, ਸ਼ਾਸਤਰ, ਯੋਗਤਾ, ਸਮਰਥਾ, ਸੰਸਾਧਨ, ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਰੁਚੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵੇਲੇ, ਜਿੱਥੇ, ਜਿਸ ਵੱਲੋਂ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਲਗਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਜੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਵੀ, ਮੇਰੇ ਉਹ ਭਗਤ ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਹਾਇ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਮੰਤ੍ਰ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਾਪ ਫਲਦਾਇਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਫਲਦਾਇਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਸੋਹਣੀ, ਜਿਹੜਾ ਜਾਪ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਹੀ ਕਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਆਹੁਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਫਲਹੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਜਾਪ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਸਹੀ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਤੇ ਆਹੁਤੀ ਸਮੇਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੱਚੇ ਗੁਰੂ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸੱਚ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਚੰਗੀਆਂ ਖਾਸਲਤਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਤੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਨਾਲ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ, ਬਚਨ, ਮਨ, ਕਰਮ ਤੇ ਧਨ ਰਾਹੀਂ, ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਦਾ ਉਤਮ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ, ਰਤਨ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਘਰ ਆਦਿ ਭੇਟ ਕਰਕੇ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਗਹਣੇ, ਵਸਤ੍ਰ, ਅਨਾਜ ਤੇ ਧਨ ਵੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦੇਵੇ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤ੍ਰ, ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਰਾਹੀਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ, ਮੰਤ੍ਰ-ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਉਪਾਸਨਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।