ਇਕ ਵਾਰ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਗੱਲ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਕਾਰਨ ਦੇ, ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਬੰਨ੍ਹ ਤੇ ਮੁਕਤੀ—all ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਛਾਣ ਦੇ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਬਿਮਾਰ ਬਿਨਾ ਵੈਦ ਦੇ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ, ਐਸੇ ਹੀ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਬਿਨਾ ਸਰਵਗਿਆਤਾ ਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਲਈ, ਆਦਿ-ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਰਵਗਿਆਤ, ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਸਦਾ-ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉਬਾਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਸ਼ੁਰੂ, ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਂ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਰਵਗਿਆਤ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਹਨ; ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਮੰਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਾਮ ਅਤੇ ਨਾਮੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਮੰਤਰ 'ਸਰਵੋਤਮ ਸ਼ਿਵ' ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹੀ ਸ਼ਿਵ-ਗਿਆਨ ਹੈ, ਇਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਅਵਸਥਾ ਹੈ: ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਵ-ਵਾਕ—'ਓਮ ਨਮਹ ਸ਼ਿਵਾਯ'। ਇਹ ਸ਼ੈਵ ਵਾਕ ਸਿਰਫ ਸਤੁਤੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਆਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਿਵ ਸਰਵਗਿਆਤ, ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ; ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਕੁਵਾਲੀਅਤ ਅਤੇ ਉਣਗਿਆਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਹੀ ਹੈ। ਜੋ ਨਤੀਜਾ ਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਰਵਗਿਆਤ ਉਹੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ; ਕੇਵਲ ਉਹ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਾਮ, ਅਗਿਆਨ ਆਦਿ ਦੋਸ਼ ਹਨ, ਝੂਠ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਐਸੇ ਦੋਸ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਝੂਠ ਬੋਲ ਸਕਦੇ? ਜੋ ਕੁਝ ਸ਼ਿਵ ਨੇ, ਸਰਵਗਿਆਤ, ਦੋਸ਼-ਰਹਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਬਚਨ ਬੁਧੀਮਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਹਨ; ਪੂਣ ਤੇ ਪਾਪ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੁੰਦਰ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ, ਉਹ ਚੰਗੇ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਬਚਨ ਲਗਾਵਟ, ਵੈਰ, ਝੂਠ, ਗੁੱਸਾ, ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੀਖੇ ਬਚਨ ਹਨ, ਜੋ ਨਰਕ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਿੱਠਾ ਜਾਂ ਸੁੰਦਰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਗਿਆਨ ਤੇ ਲਗਾਵਟ ਨਾਲ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਿਕ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਬਚਨ, ਚਾਹੇ ਅਸਭਿਆ ਹੋਣ, ਪਰ ਸੁਣ ਕੇ ਭਲਾਈ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਲਗਾਵਟ ਆਦਿ 'ਤੇ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਈ ਮੰਤਰ ਹਨ, ਪਰ ਸਰਵਗਿਆਤ ਸ਼ਿਵ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵੀ, ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ; ਕੋਈ ਹੋਰ ਮੰਤਰ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਸੱਤ ਕਰੋੜ ਵੱਡੇ ਮੰਤਰਾਂ ਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਉਪ-ਮੰਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਕਪੜੇ ਵਿਚ ਧਾਗਾ। ਸ਼ਿਵ-ਸੰਬੰਧੀ ਸਾਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਰੋਤ, ਆਸਲ ਵਿਚ, ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਮਨ 'ਨਮਹ ਸ਼ਿਵਾਯ' ਮੰਤਰ ਵਿਚ ਟਿਕ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕਈ ਮੰਤਰਾਂ ਜਾਂ ਵਿਅਖਿਆਵਾਂ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਜੋ 'ਨਮਹ ਸ਼ਿਵਾਯ' ਮੰਤਰ ਦੀ ਪੱਕੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਜੀਭ ਸਦਾ 'ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ' ਤਿੰਨ ਅੱਖਰਾਂ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਚੰਡਾਲ, ਨੀਚ-ਜਾਤ, ਅਗਿਆਨ ਜਾਂ ਗਿਆਨਵਾਨ—ਜੋ ਪੰਜ-ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਦੇ ਪੰਜਰੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿਚ, ਸਾਰੇ ਮਰਤ ਲੋਕਾਂ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦੁਜਾ-ਜਾਤੀਆਂ—ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਕਲਿ ਯੁਗ ਵਿਚ, ਜਦ ਸਮਾਂ ਵਿਕਾਰਤ, ਅਜਿੱਤ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਕਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਸੰਸਾਰ ਮਹਾ-ਅਸ਼ੁਧੀ ਨਾਲ ਢੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਦ ਜਾਤੀ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਕਠਿਨਾਈ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਸਾਰੀ ਅਥਾਰਟੀ ਸੰਦੇਹ ਜਾਂ ਬਦਲਾਅ ਵਿਚ ਹੈ—ਜਦ ਸਿੱਖਿਆ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਗੁਰੂ-ਸ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਲੜੀ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਤਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੇ ਭਗਤ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਕਲਿ ਯੁਗ ਦੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਹਿਰਦੇ-ਸਮਰਪਿਤ ਪੰਜ-ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰ ਵਿਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਮਨ, ਬਚਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਟਕੇ ਹੋਏ, ਅਕ੍ਰਿਤਘਨ, ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਠੱਗ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਜਾਂ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਲਾਲਚੀ ਤੇ ਵਕੜ-ਮਨ ਵਾਲੇ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਪੰਜ-ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰਿਕ ਭੈ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਇਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਿਹਾ ਹੈ: ਜੇ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਡਿੱਗ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਗਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਰਤ, ਕਰਮ ਲਈ ਅਯੋਗ ਹੋ ਕੇ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਰਮ ਦੀ ਅਯੋਗਤਾ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ 'ਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤਾਂ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਇਸ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਸਚ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਉਹ ਰਾਜ਼ ਸੁਣੋ ਜੋ ਮੈਂ ਕਦੇ ਛੁਪਾਇਆ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵਿਅਕਤੀ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਮੇਰੇ ਪੰਜ-ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਉਹ ਨਰਕ 'ਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਹਵਾ 'ਤੇ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਜੋ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੇਵਲ ਇਹ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਭੀ, ਪੰਜ-ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਪਯੋਗ ਕਰ ਕੇ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ, ਮੰਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੇ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਤਪ, ਯਜ, ਵਰਤ ਤੇ ਨਿਯਮ—even ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ—ਪੰਜ-ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਚਾਹੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਜੋ ਪੰਜ-ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਚਾਹੇ ਗੁੱਸਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਪੰਜ-ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਭਟਕਿਆ—even ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਚਾਹੇ ਛੇ-ਅੱਖਰਾਂ ਜਾਂ ਪੰਜ-ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ-ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ 'ਓਮ ਨਮਹ ਸ਼ਿਵਾਯ' ਜਾਂ 'ਨਮਹ ਸ਼ਿਵਾਯ' ਮੰਤਰ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਭਾਵੇਂ ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਗਿਆਨ-ਅਗਿਆਨ, ਜਾਂ ਕਲਿ-ਯੁਗ ਦੇ ਦੁਖ-ਦੋਸ਼ ਹੋਣ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।