ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਚੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਜਿਸ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਹਨ, ਦਿਵਿਆ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਅਰਥਵਤਾ ਪੱਕੀ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਕਤਿ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਵੈ-ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ, "ਓਮ ਨਮਹ ਸ਼ਿਵਾਯ", ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਰਵਗਿਆਤਾ ਨੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਸਭ ਦੇ ਲਈ ਉਪਦੇਸ਼ਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਬੀਜ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਇਹ ਮੁੱਖ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ, ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਵਟ ਦੇ ਬੀਜ ਵਾਂਗ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਾ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ, ਸਰਵਗਿਆਤਾ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ "ਓਮ" ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ। ਸੁਖਮ ਅੱਖਰ, "ਈਸ਼ਾਨ" ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਇਕ-ਅੱਖਰੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹਨ, "ਨਮਹ ਸ਼ਿਵਾਯ" ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ; ਇਸ ਛੇ-ਅੱਖਰੀ ਸੁਖਮ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵ ਪੰਜ-ਮੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਰੂਪ ਵਾਂਗ ਵਿਆਪਕ ਹਨ। ਉਹ ਸਵੈ-ਰੂਪ ਤੇ ਸਿੱਧਾ, ਦੋਹਾਂ—ਨਿਰੂਪਿਤ ਤੇ ਨਿਰੂਪਕ—ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਿਰੂਪਿਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਦੁੱਤੀਯ ਹਨ; ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਿਰੂਪਕ ਵਾਂਗ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰੂਪਿਤ-ਨਿਰੂਪਕ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਸਮੁੰਦਰ ਅਨਾਦਿ ਤੋਂ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਅਨਾਦਿ ਸੰਸਾਰ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦਵਾਈ ਆਪਣੇ ਸਵੈ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਉਪਚਾਰ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁਖਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ ਹਨ; ਜੇ ਭਗਵਾਨ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ। ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਜੜਤਾ ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਾਰਨ, ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਖਰੀ ਕਣ ਤੱਕ, ਸਭ ਕੁਝ ਜੜ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਬਿਨਾਂ ਚਿਤਨਸ਼ੀਲ ਕਾਰਣ ਦੇ। ਧਰਮ, ਅਧਰਮ, ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਵਿਵੇਕ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਰਵਗਿਆਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰੋਗੀ ਰਾਹਤ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਇਸ ਲਈ, ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਅਨਾਦਿ, ਸਰਵਗਿਆਤਾ ਤੇ ਪੂਰਨ ਹਨ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਤਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ। ਉਹ ਆਦਿ, ਮੱਧ, ਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਪਣੇ ਸਵੈ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ, ਮਾਲਕ, ਸਰਵਗਿਆਤਾ ਤੇ ਪੂਰਨ ਹਨ; ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਨਿਰੂਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਮ ਤੇ ਨਿਰੂਪਿਤ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਹੀ ਉੱਚਾ ਸ਼ਿਵ ਹੈ। ਇਹੀ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਇਹੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ: ਛੇ-ਅੱਖਰੀ ਸ਼ਿਵ-ਉਕਤਿ "ਓਮ ਨਮਹ ਸ਼ਿਵਾਯ"। ਇਹ ਸ਼ੈਵ-ਉਕਤਿ ਸਿਰਫ ਸਤਿਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਸਰੂਪ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਿਵ ਸਰਵਗਿਆਤਾ, ਪੂਰਨ ਤੇ ਸਵੈ-ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ। ਉਹ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਵੇਂ ਝੂਠ ਬੋਲ ਸਕਦੇ? ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਣ-ਅਵਗੁਣ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਸਵੈ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਤੇ ਜੋ ਨਤੀਜਾ ਪੂਰਨ ਹੈ, ਸਰਵਗਿਆਤਾ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਸਿਰਫ ਉਹ, ਜੋ ਰਾਗ, ਅਗਿਆਨ ਆਦਿ ਅਵਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ, ਝੂਠ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਅਵਗੁਣ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਝੂਠ ਬੋਲ ਸਕਦੇ? ਜੋ ਕੁਝ ਸ਼ਿਵ ਨੇ, ਸਰਵਗਿਆਤਾ, ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਰਚਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਉਕਤਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਬਚਨ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਹਨ; ਪੁੰਨ ਤੇ ਪਾਪ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਸੁੰਦਰ ਬਚਨ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਸੁਵਰਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਗਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬਚਨ ਰਾਗ, ਦੁਸ਼ਮਣੀ, ਝੂਠ, ਗੁੱਸਾ, ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤਿੱਖਾ ਬਚਨ ਹੈ, ਤੇ ਨਰਕ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਫਾਇਦਾ ਸੁੰਦਰ ਜਾਂ ਸੂਖਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ, ਜੇ ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਤੇ ਲਗਾਵ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ-ਦੁਖ ਪੈਦਾ ਕਰੇ? ਉਹ ਬਚਨ, ਭਾਵੇਂ ਅਸੱਭਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਭਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਗ ਆਦਿ ਉੱਤੇ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਈ ਮੰਤ੍ਰ ਹੋਣ, ਪਰ ਸਰਵਗਿਆਤਾ ਸ਼ਿਵ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤ੍ਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਭਾਵੇਂ ਵੇਦ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਛੇ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ; ਕੋਈ ਹੋਰ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਇਸ ਲਈ ਤੁਲ ਨਹੀਂ। ਭਾਵੇਂ ਸੱਤਰ ਮਿਲੀਅਨ ਮਹਾਨ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਉਪ-ਮੰਤ੍ਰ ਹੋਣ, ਛੇ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਪੜੇ ਵਿੱਚ ਧਾਗਾ। ਸ਼ਿਵ-ਸੰਬੰਧੀ ਸਾਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ-ਸਰੋਤ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਛੇ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹਨ। ਕਈ ਮੰਤ੍ਰ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਦ ਵਿਆਖਿਆ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਮਨ "ਨਮਹ ਸ਼ਿਵਾਯ" ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ? ਜੋ "ਨਮਹ ਸ਼ਿਵਾਯ" ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਜੀਭ ਹਮੇਸ਼ਾ "ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ" ਤਿੰਨ ਅੱਖਰ ਉਚਾਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਲਾਮ ਆਦਿ ਕਰਮ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਚੰਡਾਲ, ਨੀਚ ਜਾਤ, ਅਗਿਆਨ ਜਾਂ ਗਿਆਨਵਾਨ—ਜੋ ਪੰਜ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਜਪਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਭੂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਨੇ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਜੋਂ, ਸਾਰੇ ਮਰਤ ਲੋਕਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਵੇ, ਅਜਿਹੜਾ ਕਿ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਵੱਡੀ ਅਸ਼ੁਧੀ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ ਹੋਵੇ; ਜਦੋਂ ਜਾਤ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਰੀਤਾਂ ਡਿੱਗ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹੋਣ, ਜਦੋਂ ਦੁਖ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਅਥਾਰਟੀ ਸੰਦੇਹ ਜਾਂ ਬਦਲਾਅ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ; ਜਦੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਮੁਕ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਗੁਰੂ-ਸ਼ਿਸ਼ ਸੰਪਰਦਾ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੇ ਭਗਤ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਉੱਚੇ, ਮਨ-ਭਾਵਨ ਪੰਜ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਨੋਂ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ, ਬਚਨ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੁਆਰਾ ਅਵਗੁਣ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਅਕ੍ਰਿਤਘਣ, ਨਿੰਦਕ, ਧੋਖੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਜਾਂ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਲਾਲਚੀ ਜਾਂ ਤਿੜਕ-ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਜੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਮਨ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਮੇਰਾ ਪੰਜ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ-ਭੈ ਤੋਂ ਪਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਮੰਤ੍ਰ "ਓਮ ਨਮਹ ਸ਼ਿਵਾਯ" ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਬਾਰੇ, ਸਪਸ਼ਟ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਹਰ ਯੁੱਗ, ਹਰ ਜੀਵ, ਤੇ ਹਰ ਦਿਲ ਲਈ ਉੱਚੀ ਰਾਹਤ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।