ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਆਸਰਾ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿ਷ਣੁ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵੀ ਇਕ ਤਿਨਕੇ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋਣ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਸੰਸਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾਨਵੀ ਬਲ, ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ—all ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਰਾ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਹੀ ਰਾਹ ਹੈ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ—ਚਾਹੇ ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਰਨ ਰਾਹੀਂ ਹੋਵੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਨਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਨੇ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦਾ ਨਿਚੌੜ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸੁਣਾਇਆ। ਇਹ ਗਿਆਨ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਦਾਂ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ, ਇਤਿਹਾਸਾਂ, ਪੁਰਾਣਿਆਂ, ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ, ਅਭਿਆਸ, ਯੋਗਤਾ, ਸਾਧਨ ਤੇ ਲਕੜੀ—ਇਹ ਛੇ ਵਿਸ਼ੇ ਸਾਰੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਗਿਆਨ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ; ਬੰਧਨ, ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਇਹ ਵੀ। ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ, ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਭਗਤ ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਧਨ ਹਨ—ਸ਼ਿਵ-ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਭਿਆਸ; ਲਕੜੀ ਹੈ—ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਸਮਤਾ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਛੇ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰਵਗਿਆਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯੱਗ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਹਰਲੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਨ ਵਿਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਲਈ ਕੋਈ ਬਾਹਰੀ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਜੋ ਗਿਆਨ-ਰਸ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਉਸ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਨਾ ਅੰਦਰਲੀ, ਨਾ ਬਾਹਰਲੀ। ਇਸ ਲਈ, ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਬਾਹਰੀ ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦੋਵੇਂ ਕਰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮਨ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਕੀ ਲਾਭ? ਜੇ ਮਨ ਲੀਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਵੀ ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ ਕੀ ਲਾਭ? ਇਸ ਕਰਕੇ, ਚਾਹੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂ ਨਾਂ ਕੀਤੇ, ਬਾਹਰ ਜਾਂ ਅੰਦਰ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਾਹੀਂ, ਮਨ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ, ਇੱਥੇ ਵੀ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਸਰਵੋਚ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 'ਓਮ ਨਮ: ਸ਼ਿਵਾਯ' ਮੰਤਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਸਿਧੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਮੰਤਰ ਉੱਚੇ-ਹੇਠਲੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਲਈ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਇਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਉਹ ਆਰਜ਼ੂ ਕਰਦਾ ਹੈ, "ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ, ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕੀ ਹੈ?" ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ: "ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤਾਂ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਇਸ ਲਈ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਛੇ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਕਤਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸਿੱਧ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ, ਵੇਦ ਦਾ ਨਿਚੌੜ, ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਆਦੇਸ਼ ਰੂਪ, ਸ਼ੰਕਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਤੇ ਇਹ ਬਿਆਨ ਖੁਦ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਤਰ ਅਨੇਕ ਸਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਦਿਵ੍ਯ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਪੱਕੇ ਤੇ ਡੂੰਘੇ ਅਰਥ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸਰਵੋਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਤਰ ਬੜੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸਭ embodied ਜੀਵਾਂ ਲਈ 'ਓਮ ਨਮ: ਸ਼ਿਵਾਯ' ਮੰਤਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਬੀਜ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਮੂਲ ਮੰਤਰ, ਛੇ ਅੱਖਰੀ, ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ; ਇਸਨੂੰ ਵਟ-ਵ੍ਰਿੱਛ ਦੇ ਬੀਜ ਵਾਂਗ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਾ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਰਵਗਿਆਤਾ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਸ਼ਿਵ 'ਓਮ' ਦੇ ਇਕ ਅੱਖਰ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਸੁਖਮ ਅੱਖਰ, ਜੋ 'ਈਸ਼ਾਨ' ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਕ-ਅੱਖਰੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹਨ, ਉਹ 'ਨਮ: ਸ਼ਿਵਾਯ' ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ; ਇਸ ਸੁਖਮ ਛੇ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵ ਪੰਜ-ਮੁਖੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਵਰੂਪ ਵਾਂਗ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸੰਕੇਤ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਦਵਿੱਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਬੰਧ ਸੰਕੇਤ ਤੇ ਸੰਕੇਤ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਚੱਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਆਦਿ ਤੋਂ ਹੀ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦਵਾਈ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਰਾਹੀਂ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਉਪਚਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰਕ ਦੁਸ਼ਣਾਂ ਦੇ ਉਪਚਾਰ ਵਾਂਗ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ। ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਅਚੇਤਨਤਾ ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪਰਮਾਣੂ ਤੱਕ ਸਭ ਕੁਝ ਅਚੇਤਨ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਜਦ ਤਕ ਕੋਈ ਚੇਤਨ ਕਾਰਨ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ, ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ—all ਇਹ ਵਿਵੇਕ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਸਰਵਗਿਆਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਦਿ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰੋਗੀ ਦਾ ਉਪਚਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਆਦਿ-ਰਹਿਤ, ਸਰਵਗਿਆਤਾ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪੂਰਨ ਹੈ, ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਿ, ਮੱਧ ਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਰਾਹੀਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਰਵਗਿਆਤਾ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪੂਰਨ ਹੈ; ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਇਹ ਮੰਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੰਤਰ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਾਮ ਤੇ ਨਾਮੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਕਰਕੇ, ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਸਰਵੋਚ ਸ਼ਿਵ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਇਹੀ ਸਰਵੋਚ ਅਵਸਥਾ ਹੈ: ਛੇ-ਅੱਖਰੀ ਸ਼ਿਵ-ਵਾਕ, 'ਓਮ ਨਮ: ਸ਼ਿਵਾਯ'। ਇਹ ਸ਼ੈਵ-ਵਾਕ ਆਦੇਸ਼ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਸਤਿ-ਕਥਨ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਹੀ ਸੁਭਾਵ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਸਰਵਗਿਆਤਾ ਵਾਲਾ, ਪੂਰਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਉਪਕਾਰਕ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕਦਾ; ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਗੁਣ ਤੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਰਾਹੀਂ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਫਲ ਪੂਰਾ ਹੈ, ਸਰਵਗਿਆਤਾ ਵਾਲਾ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਝੂਠ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਗ, ਅਗਿਆਨ ਆਦਿ ਦੋਸ਼ ਹਨ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵਾਸ ਹੈ; ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕੁਝ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਕੁਝ ਸ਼ਿਵ ਨੇ, ਜੋ ਸਰਵਗਿਆਤਾ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਅਗਿਆਤ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਚਾਰਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਬਿਆਨ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।