ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪੂਰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਇਉਂ ਹੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ-ਲੋਕ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਏ ਹਨ, ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਸਰਵੋਚ ਮੰਨ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਮੰਨੇ, ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਝਲਕ ਹੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਫਲਾਂ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਿਤ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਕੰਬਣ, ਪਸੀਨਾ ਆਉਣ, ਅੱਖਾਂ 'ਚੋਂ ਹੰਝੂ ਵਹਿਣ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਬਦਲਾਅ, ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ—ਇਹ ਸਭ ਅਣਮਿੱਥੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਚਾਹੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਇਕੱਠੇ, ਹੌਲੇ, ਮੱਧਮ ਜਾਂ ਤੇਜ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਪਛਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਲੋਹਾ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਲੋਹਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਆਦਿ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਨਾ ਸਮਝੋ; ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਹਨ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਮੂੜ੍ਹ ਮਨੁੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਉਮਰ, ਧਨ, ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਮ ਗਵਾ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕੇਵਲ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵੀ ਇਕ ਤਿਨਕੇ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਸੰਸਾਰੀ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ—all ਛੱਡਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਲੰਮਾ ਕਿਉਂ ਸਮਝਾਈਏ? ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕੋ ਰਸਤਾ ਹੈ—ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਐਸਾ ਗਿਆਨ ਦਾ ਨਿੱਕਸ, ਜੋ ਸ੍ਰੀਕੰਠ ਮਹਾਦੇਵ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਦਿੱਤਾ, ਇਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਗਿਆਨ ਸੰਕਲਪ ਵਿੱਚ ਵੇਦ, ਸ਼ਾਸਤਰ, ਇਤਿਹਾਸ, ਪੁਰਾਣ, ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਵਡੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ—all ਸਮਾਈ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ, ਕਰਮ ਕਰਨ ਯੋਗਤਾ, ਜੁਗਤੀ, ਅਤੇ ਲਕੜੀ—ਇਹ ਛੇ ਮੂਲ ਭਾਗ ਵੀ ਸਮਾਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਜੋ ਗਿਆਨ ਗੁਰੂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣਤ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਜਾਣੋ; ਬੰਧਨ, ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ—ਇਹ ਸਮਝੋ। ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਕਰਮ—even ਜੋ ਭਗਤ ਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਹੋ, ਉਹ ਵੀ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਸਾਧਨ ਹਨ—ਸ਼ਿਵ ਮੰਤਰ ਆਦਿ ਉਪਾਏ; ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ—ਸ਼ਿਵ-ਤੁੱਲਤਾ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਛੇ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਸਰਵਜਨਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਯਜ੍ਯ ਆਦਿਕ ਕਰਮ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕਰਨੇ; ਬਾਹਰੋਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅੰਦਰੋਂ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਹੈ, ਬਾਹਰੋਂ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਬਾਹਰੀ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਜੋ ਗਿਆਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਹੀਂ—ਨਾ ਅੰਦਰੋਂ, ਨਾ ਬਾਹਰੋਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਬਾਹਰੀ ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਵੇਖੋ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡੋ। ਜੇ ਮਨ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਵੀ ਕੀ ਲਾਭ? ਜੇ ਮਨ ਲੀਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਵੀ ਕੀ ਲਾਭ? ਇਸ ਲਈ, ਕਰਮ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਬਾਹਰ ਜਾਂ ਅੰਦਰ, ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਓ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ, ਇਥੇ ਤੇ ਆਗੇ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ‘ਓਮ ਨਮ: ਸ਼ਿਵਾਯ’ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਸਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਉੱਚ ਤੇ ਨੀਚ ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਲਈ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਸਰਬਜਨ, ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੰਜ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ। ਪੰਜ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ; ਇਸ ਲਈ, ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣ। ਵੇਦ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਛੇ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ, ਸਭ ਕੁਝ ਸਿੱਧ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ, ਪਰ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰਾ, ਵੇਦ ਦਾ ਸਾਰ, ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਆਗਿਆ ਰਾਹੀਂ ਸਥਾਪਿਤ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਸਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿੱਧੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਦੈਵੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਹੈ; ਇਹ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਬਚਨ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਤਰ, ਸਭ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਲਈ, ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਰਬਜਨ, ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ‘ਓਮ ਨਮ: ਸ਼ਿਵਾਯ’ ਨੂੰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਬੀਜ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਮੰਤਰ, ਛੇ-ਅੱਖਰੀ, ਬਹੁਤ ਸੁਕਸ਼ਮ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ; ਇਹ ਬਰਗਦ ਦੇ ਬੀਜ ਵਾਂਗ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ; ਸ਼ਿਵ, ‘ਓਮ’ ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ, ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ‘ਇਸ਼ਾਨ’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੁਕਸ਼ਮ ਅੱਖਰਾਂ, ਜੋ ਇੱਕ-ਅੱਖਰੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹਨ, ‘ਨਮ: ਸ਼ਿਵਾਯ’ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਤਰਤੀਬ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹਨ; ਇਸ ਸੁਕਸ਼ਮ ਛੇ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵ ਪੰਜ-ਮੁੱਖੀ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸੰਕੇਤਕ, ਦੋਵੇਂ ਹਨ; ਆਪਣੀ ਹੀ ਸਵਭਾਵਿਕਤਾ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਤੁੱਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਬੰਧ, ਸੰਕੇਤਕ ਅਤੇ ਸੰਕੇਤ, ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਚਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ-ਕਾਲ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਉਪਚਾਰ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਉਂ ਹੀ, ਸ਼ਿਵ ਸੰਸਾਰਿਕ ਦੁਸ਼ਟੀਆਂ ਦੇ ਉਲਟ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਜਗਤਪਤੀ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਵੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਜੜਤਾ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਖਰੀ ਅਣੂ ਤੱਕ, ਸਭ ਕੁਝ ਅਚੇਤਨ ਹੀ ਹੈ।