ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਜੋ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਨਾ ਕਰੇ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ, ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਅਤੇ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਯਜਮਾਨ ਬਣਨਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ, ਪਰ ਦਾਨ ਲੈਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਲਈ ਤਾਂ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਹਨ—ਸਭ ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ, ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਪੰਛੀਆਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਜਾਂ ਬੁਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ। ਹਰੇਕ ਥਾਂ ਸੰਦੇਹ ਰੱਖਣਾ, ਸਿਰਫ਼ ਯੋਗੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਾ, ਗਲਤ ਸਮੇਂ ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ, ਅਤੇ ਫੌਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ—ਇਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵ ਹਨ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੁਪਤਚਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਜਾਣਦੇ ਰਹਿਣਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਥਿਆਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਰਾਖ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ ਕਪੜਾ ਪਾਉਣਾ ਵੀ ਨਿਯਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨੋ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਧਰਮ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਹੈ। ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਲਈ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਕਰਨਾ ਧਰਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ ਉੱਚ ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ, ਬਾਗ ਲਗਾਉਣੇ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਰਤਵ ਹੈ। ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸੰਯੋਗ ਨਿਯਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥੀ, ਸੰਨਿਆਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੀ ਸਦਾ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਜੇ ਪਤੀ ਆਦੇਸ਼ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਔਰਤ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਛੱਡ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਜਿਸ ਔਰਤ ਦਾ ਪਤੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਸਦਾ ਦਾ ਧਰਮ ਇਹ ਹੈ—ਵਰਤ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸੌਣਾ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਨਾ ਕਰਨਾ। ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ, ਰੋਜ਼ ਰਾਖ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਮੌਨ, ਸਦਾ ਖ਼ਿਮਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡਣਾ ਵੀ ਨਿਯਮਿਤ ਹੈ। ਅਠਵੀਂ, ਚੌਦਵੀਂ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੂਰਨਿਮਾ ਅਤੇ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸੋਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਸੰਨਿਆਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਆਦਿਕਾਂ ਲਈ ਧਰਮ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥੀ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਸ਼ੂਦਰ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਸਦਾ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰਾ ਧਿਆਨ ਕਰ, ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ ਜਪ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਧਰਮ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਅਮਲ ਕਰ—ਇਹੀ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਹੈ। ਫੇਰ, ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤਪਸਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੰਸਾਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਅਸਕਤ ਜਾਂ ਨਿਰਸਕਤ ਹੋਣ—ਜਦ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਸੱਚੀ ਸੁਰੂਪ ਦੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਸੰਸਾਰੀ ਕਰਤਵਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਕਾਰਨ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਾ ਤਾਂ ਕਰਤਵ ਹੈ, ਨਾ ਅਕਰਤਵ, ਨਾ ਸਮਾਧੀ, ਨਾ ਪਰਮ ਲਕਸ਼; ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਆਦੇਸ਼, ਨਾ ਮਨਾਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜਾ ਇਥੇ ਪੂਰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਵਾਂਗੂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਲਕਸ਼ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਜਿਹੜੇ ਰੁਦ੍ਰ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਆਦੇਸ਼ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕਾਂ ਨੂੰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਮੰਨ ਲਏ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੀ ਝਲਕ ਹੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਮੇਰੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਫਲਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਕੰਬਣਾ, ਪਸੀਨਾ ਆਉਣਾ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਸੁਰ ਬਦਲ ਜਾਣਾ, ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਆਨੰਦ ਦੀ ਲਹਿਰ ਆਉਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਅਚਾਨਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਚਾਹੇ ਇਕੱਲੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਮਿਲ ਕੇ, ਹੌਲੇ, ਮਧਿਮ ਜਾਂ ਤੇਜ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਲੋਹਾ ਅੱਗ ਨਾਲ ਛੂਹ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਲੋਹਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਮੇਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹੱਥ, ਪੈਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਨਾ ਸਮਝੋ; ਗਿਆਨੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਹਨ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ। ਜੇ ਮੂੜ੍ਹ ਮਨੁੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਿਰਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਉਮਰ, ਧਨ, ਵੰਸ਼, ਅਤੇ ਧਰਮ ਸਭ ਕੁਝ ਗਵਾ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕੇਵਲ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀਆਂ ਦੀ ਪਦਵੀ ਵੀ ਇਕ ਤਿਨਕਾ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਸੰਸਾਰੀ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ੀ ਤਾਕਤ, ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਗੁਣਾਤੀਤ ਅਵਸਥਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਧੇਰੇ ਕੀ ਕਹੀਏ? ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕੋ ਹੀ ਮਾਰਗ ਹੈ—ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਨਾ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਰਨ ਰਾਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਸ਼ਿਵ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਨੇ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਉਚਾਰਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਗਿਆਨ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਦ, ਸ਼ਾਸਤਰ, ਇਤਿਹਾਸ, ਪੁਰਾਣ, ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ, ਕਰਨਾ ਯੋਗ ਕਰਮ, ਯੋਗਤਾ, ਸਾਧਨ ਅਤੇ ਲਕਸ਼—ਇਹ ਛੇਵਾਂ ਵਿਸ਼ੇ ਇਕੱਠੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਜਾਣੋ; ਬੰਨ੍ਹ, ਆਤਮਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਇਹ ਸਮਝੋ। ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ, ਜੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਭਗਤ ਹੋ, ਤਾਂ ਕਰਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਸਾਧਨ ਹਨ—ਸ਼ਿਵ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਇਸ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ; ਲਕਸ਼ ਹੈ—ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਸਮਤਾ। ਜਦ ਇਹ ਛੇ ਤੱਤ ਜਾਣ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਰਵਜਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਯਜ, ਹੋਮ ਆਦਿਕ ਕਰਮ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕਰੋ। ਬਾਹਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅੰਦਰੋਂ ਮਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਜਿਹੜੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਹੀ ਆਨੰਦਤ ਹਨ, ਬਾਹਰਲੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੱਡੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਬਾਹਰੀ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਧਰਮ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸੰਖੇਪ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪ ਉਚਾਰਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਆਸ਼ਰਮਾਂ, ਵਰਗਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ।