ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਦੇਵੀ ਜੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਣ ਆਸ਼੍ਰਮ ਧਰਮ ਬਤਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਯੋਗਯ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ, ਲਿੰਗ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਪੂਜਾ, ਦਾਨ ਦੇਣਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਨਿਵਾਂ ਹੋਣਾ, ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਦਇਆ ਰੱਖਣੀ—ਇਹ ਸਭ ਕਰਤੱਬ ਹਨ। ਸੱਚ ਬੋਲਣਾ, ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਅਹਿੰਸਾ, ਲਜਾ, ਭਗਤੀ, ਪਾਠ, ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਹਨ। ਸਮਝਾਉਣਾ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਸੁਣਨਾ, ਤਪ, ਮਾਫੀ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਚੂਟੀ, ਜਨੇਊ, ਪੱਗ ਅਤੇ ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾਉਣਾ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਵਰਜਿਤ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ, ਭਸਮ ਅਤੇ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਚੌਦਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਮਹੀਨੇ-ਮਹੀਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਕੂਰਚਾ ਦਾ ਜਲ ਪੀਣਾ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਰਤੱਬ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਛੱਡਣਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰਹਿਤ ਭੋਜਨ ਨਾ ਖਾਣਾ, ਬਿਆਸ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਯਾਵਕ ਅਨਾਜ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ, ਸ਼ਰਾਬ, ਸ਼ਰਾਬ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਵਰਣਾਂ ਲਈ ਆਮ ਹਨ, ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਹਨ। ਮਾਫੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ, ਸੱਚ, ਨਾ ਚੋਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਮੇਰਾ ਗਿਆਨ, ਵੈਰਾਗ, ਭਸਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮੋਹਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰਨ ਵਾਪਸੀ—ਇਹ ਦਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਨ ਵਿਚ ਭਿੱਖਾ ਮੰਗਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਨਵਾਸੀ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਹਨ: ਕੋਈ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਨਾ ਕਰੇ। ਉਪਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ, ਪਰ ਦਾਨ ਲੈਣਾ ਨਹੀਂ; ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ, ਮੰਦ ਪੰਛੀਆਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਬੁਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ, ਹਰ ਥਾਂ ਸਾਵਧਾਨੀ, ਸਿਰਫ਼ ਯੋਗੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਅਣਉਚਿਤ ਸਮੇਂ ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ, ਅਤੇ ਫੌਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ—ਇਹ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਹਨ। ਜਾਸੂਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਜਾਣਣੇ, ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ ਰਹਿਣਾ, ਅਤੇ ਭਸਮ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾਉਣਾ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਧਰਮ ਹੈ; ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਲਈ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਕਰਨੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਬਾਗਬਾਨੀ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ; ਵਨਵਾਸੀਆਂ, ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀਆਂ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਆਦੇਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੀ ਸਦਾ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ; ਜੇ ਪਤੀ ਆਗਿਆ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਔਰਤ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਦਾ ਸਦਾ ਦਾ ਧਰਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਵਰਤ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸੌਣਾ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਨਾ ਕਰਨਾ। ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਭਸਮ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ, ਸਦਾ ਮਾਫ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡ ਕਰਨੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਅੱਠਵੀਂ, ਚੌਦਵੀਂ, ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਗਿਆਰਵੀਂ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਅਤੇ ਸੋਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਤਪੱਸਵੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ—ਦਾ ਧਰਮ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਵਨਵਾਸੀਆਂ, ਗ੍ਰਹਸਥ, ਸ਼ੂਦਰ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਸਦਾ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਮੇਰਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰ, ਛੇ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰ, ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਧਰਮ ਅਮਲ ਕਰ—ਇਹੀ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਪੂਰਵ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗੂੜ੍ਹ ਭਾਵ ਨਾਲ ਤਪस्या ਕਰਦੇ ਹਨ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋਣ ਜਾਂ ਸੰਸਾਰੀ, ਭਾਵੇਂ ਔਰਤਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵੱਲ ਮਨ ਹੋਵੇ—ਜੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਅਸਲ ਸੁਰੂਪ ਦੀ ਗਿਆਤਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਸੰਸਾਰਕ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦੇ ਬੋਝ ਕਾਰਨ ਉਹ ਕੁਝ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਫਿਰ ਨਾ ਕਰਤੱਬ ਹੈ, ਨਾ ਅਕਰਤੱਬ, ਨਾ ਸਮਾਧੀ, ਨਾ ਪਰਮ ਲਕਸ਼, ਨਾ ਕੋਈ ਆਗਿਆ, ਨਾ ਮਨਾਹੀ—ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਇੱਥੇ ਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਵਾਂਗੂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਜਿਹੜਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਲਕਸ਼ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਜਿਹੜੇ ਰੁਦ੍ਰ ਰੁਦ੍ਰ-ਲੋਕ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਉਂ ਹੀ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਮਨੁੱਖ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਵੀ ਕਰਮਾਂ ਵਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੰਨ ਕੇ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ—even ਜੇ ਝਲਕ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ—ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਮੇਰੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਫਲਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਕੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਲਕਸ਼ ਹਜੇ ਮਿਲਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਕੰਬਣਾ, ਪਸੀਨਾ ਆਉਣਾ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਅਵਾਜ਼ ਬਦਲਣਾ, ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਝਟਕੇ—ਇਹ ਸਭ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਚਾਨਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਚਾਹੇ ਇਕੱਲੇ-ਇਕੱਲੇ ਜਾਂ ਇਕੱਠੇ, ਹੌਲੇ, ਮੱਧਮ ਜਾਂ ਤੇਜ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਣ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉੱਤਮ ਮਨੁੱਖ ਪਛਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਲੋਹਾ ਅੱਗ ਨਾਲ ਛੂਹ ਕੇ ਲੋਹਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਇਉਂ ਮੇਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਹੱਥ, ਪੈਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮਾਨਵ ਵਰਗੇ ਲੱਗਣ, ਪਰ ਉਹ ਆਮ ਨਹੀਂ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਟੀਆ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮੂੜ੍ਹ ਮਨੁੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ, ਦੌਲਤ, ਵੰਸ਼ ਤੇ ਧਰਮ ਸਭ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।