ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਿਆਰੀ ਦੇਵੀ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਰਮ ਦੇ ਯਜਨ ਦੁਆਰਾ ਮੇਰੀ ਬਾਹਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਯੋਗ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੇਰੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਭਾਵਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਿਹੜੇ ਜਨ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿੱਟੀ, ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਇਕਸਾਰ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਮ ਦੇ ਯਜਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਉੱਚਤਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਗ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਉਹ ਜੇ ਮੇਰੇ ਆਸਰੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ, ਆਚਰਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦੋ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਹੈ—ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕ। ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਵੀ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਬੋਲ, ਮਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ। ਤਪ, ਕਰਮ, ਜਪ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ—ਇਹ ਪੰਜਾਂ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਜੋ ਮੇਰੀ ਬਾਹਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਜਾਂ ਭੇਟ ਆਦਿ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਤਰਿਕ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਝੁਕਾਅ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਨ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਬੋਲ ਹੀ ਸੱਚੀ ਬੋਲੀ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਜੋ ਮੇਰੇ ਚਿੰਨ੍ਹ—ਜਿਵੇਂ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਆਦਿ—ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਰੀਰ ਹੈ। ਬਾਹਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਭੇਟ ਆਦਿ ਰੂਪ ਰਸਮਾਂ ਹਨ; ਪਰ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ ਦੇਣਾ, ਭਾਰੀ ਤਪ ਆਦਿ, ਮੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਪ ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਵ ਦਾ ਦੁਹਰਾਉਣਾ ਹੈ, ਰੁਦ੍ਰ ਸ্তুਤੀ ਆਦਿ ਦਾ ਅਧਿਐਨ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਦ ਆਦਿ ਪੜ੍ਹਨਾ। ਧਿਆਨ ਮੇਰੀ ਮੂਰਤੀ ਆਦਿ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ 'ਤੇ; ਗਿਆਨ ਮੇਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝਣਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ। ਬਾਹਰ ਜਾਂ ਅੰਦਰ, ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਮਿਲੇ, ਉਥੇ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਿਛਲੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ। ਅੰਤਰਿਕ ਉਪਾਸਨਾ ਬਾਹਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਾਹਰੀ ਕਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅੰਦਰੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਬਾਹਰੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਸੱਚੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਅੰਦਰੋਂ ਮਨ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਾਹਰੋਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕ ਭਗਤੀ ਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਮੈਂ, ਜੋ ਸਾਰਥਕ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਲੋਕ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਬਾਹਰ ਜਾਂ ਅੰਦਰ? ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਦਰੋਂ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਹੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਕਰਮ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਸਦੀਵੀ ਵਿਧੀ ਹੈ—ਮਨ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਬੋਲ ਰਾਹੀਂ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਫਲ ਦੀ ਆਸ। ਜੇ ਕਰਮ ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਣ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਫਲ ਨਾ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮਨ ਲਗਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਫਲ ਦੀ ਆਸ, ਉਹ ਜੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਗਤ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਪਿਛਲੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਕਰਕੇ ਫਲ ਜਾਂ ਨਫਲ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲਾਚਾਰੀ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਣ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਭਗਤੀ ਮੈਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਭਗਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਤਮ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਅਵਲੋਕਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੇਰੇ ਧਰਮ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਅੱਠ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਤ, ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ, ਖੁਦ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ; ਮੇਰੀ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਣ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ, ਬੋਲ, ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ, ਸਦਾ ਮੇਰੀ ਯਾਦ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਨਾ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਅੱਠ ਚਿੰਨ੍ਹ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮਲੇਛ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਮ, ਰਿਸ਼ੀ, ਮਹਾਨ, ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਜੋ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕੁੱਤਾ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪੱਤਾ, ਫੁੱਲ, ਫਲ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਨਾਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਯੋਗਯ ਭਗਤਾਂ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਉਤਮ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਿਆਂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਤਵਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਨਿਯਮਤ ਲਿੰਗ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ, ਦਾਨ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨਿਮਰਤਾ, ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਦਇਆ—ਇਹ ਕਰਤਵ ਹਨ। ਸਚਾਈ, ਸੰਤੋਖ, ਸ਼ਰਧਾ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ 'ਤੇ ਅਹਿੰਸਾ, ਲਜਾ, ਭਗਤੀ, ਅਧਿਐਨ, ਯੋਗ, ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣਾ—ਇਹ ਵੀ ਕਰਤਵ ਹਨ। ਵਿਆਖਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਸੁਣਨਾ, ਤਪ, ਮਾਫੀ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਚੋਟੀ ਅਤੇ ਜਨੇਊ, ਪੱਗ ਅਤੇ ਉਪਰਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਣਾ—ਇਹ ਵੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਿਧ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ, ਰਾਖ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਪਹਿਨਣਾ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ 'ਤੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਚੌਦਵੀ ਨੂੰ, ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ; ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਕੁਰਚਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਉਣਾ। ਸਭ ਕਰਤਵ ਨਾਂ ਛੱਡਣਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਦਿੱਤਾ ਭੋਜਨ ਨਾ ਲੈਣਾ, ਵਧੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਯਾਵਕਾ ਅਨਾਜ ਤੋਂ ਬਚਣਾ; ਸ਼ਰਾਬ, ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਗੰਧ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੇਟ ਤੋਂ ਬਚਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਆਮ ਹੈ। ਮਾਫੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸੰਤੋਖ, ਸਚਾਈ, ਨਾ ਚੋਰੀ ਕਰਨਾ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਮੇਰਾ ਗਿਆਨ, ਵਿਰਾਗ, ਅਤੇ ਰਾਖ ਦੀ ਵਰਤੋਂ—ਇਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ। ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਟਣਾ—ਇਹ ਦਸ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ, ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਭੀਖ ਮੰਗ ਕੇ ਭੋਜਨ ਲੈਣਾ ਵੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪਿਆਰੀ ਦੇਵੀ, ਮੇਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ, ਕਰਤਵ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।