ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਰਮ ਪਿਆਰੀ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜੋ ਯੋਗ ਦਾ ਮਾਰਗ ਸਿਖਾਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਮਨ ਦੇ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਹੀ ਅਸਲ ਯੋਗ ਹੈ। ਯੋਗੀ ਦਾ ਮਨ ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਅਸਲ ਯੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯੱਗਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਉੱਚੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਲ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਯੋਗ ਉਸ ਲਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਨੂੰ ਸਯਮ ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਵੱਸ ਵਿਚ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਗ ਹੈ। ਯੋਗ ਪੁਰਾਣੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਰਾਗ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਯੋਗ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਯੋਗ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਜਾਂ ਜਿਹੜਾ ਯੋਗ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੀ ਹਟ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਦਇਆ, ਅਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਦਾ ਖੋਜ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸੱਚਾਈ, ਚੋਰੀ ਨਾ ਕਰਨੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਸਵੈ-ਸਯਮ, ਪਾਠ-ਪੜ੍ਹਾਈ, ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਕਰਵਾਉਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਗੁਣ ਅਪਣਾਉਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਧਿਆਨ, ਦਿਵ੍ਯਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਭਕਤੀ—ਜੋ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਜੋ ਯੋਗ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਚੰਗੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਮੰਦੇ, ਦੋਵੇਂ ਮੁਕਤੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨੇਕੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ। ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਬੰਧਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਕਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਕਰਮ ਦੇ ਯੱਗ ਰਾਹੀਂ ਮੇਰੀ ਬਾਹਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰ, ਫਿਰ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਵਿਚ ਲਗ ਜਾ। ਜਦੋਂ ਮੇਰੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਮਿੱਟੀ, ਪੱਥਰ ਜਾਂ ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਉਹ ਮੇਰੀ ਬਾਹਰੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਯੋਗੀ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ (ਦਵਿਜ), ਪਰ ਵਿਰਾਗੀ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਗਿਆਨ, ਚੰਗਾ ਆਚਰਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਹੀ ਉਚਿਤ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੈ—ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਬੋਲੀ, ਮਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ। ਤਪ, ਕਰਮ, ਜਾਪ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ—ਇਹ ਪੰਜ ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਬਾਹਰੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਚੜ੍ਹਾਵਾ, ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਅੰਦਰ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਲ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਮਨ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਬੋਲੀ ਹੀ ਅਸਲ ਬੋਲੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਸਰੀਰ ਮੇਰੇ ਨਿਯਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ) ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਤ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਸਰੀਰ ਹੈ। ਬਾਹਰੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਰਸਮਾਂ, ਚੜ੍ਹਾਵਿਆਂ ਆਦਿ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਪਰ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਮੇਰਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਜਾਪ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮੇਰੇ ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਓਮ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨਾ, ਰੁਦ੍ਰ ਸੂਕਤ ਆਦਿ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪਾਠੀ। ਧਿਆਨ ਮਤਲਬ ਮੇਰੀ ਆਕਾਰ ਤੇ ਆਦਿ ਉੱਤੇ ਮਨ ਲਾਉਣਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਉੱਤੇ। ਗਿਆਨ ਮਤਲਬ ਮੇਰੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵਿਧਿਆ ਦੀ। ਚਾਹੇ ਬਾਹਰੋਂ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅੰਦਰੋਂ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮਨ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਮਿਲੇ, ਉਥੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਵ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਪੂਜਾ, ਬਾਹਰੀ ਨਾਲੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਜੋ ਬਾਹਰੀ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹੈ; ਬਾਹਰੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਸਲ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਦਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਬਾਹਰੋਂ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ। ਬਾਹਰੀ ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਰਵਗੁਣ ਸੰਪੰਨ ਹਾਂ, ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਹੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਕਰਮ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੇਰਾ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਮਨ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਬੋਲੀ ਰਾਹੀਂ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਲਈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਫਲ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਜੇ ਕੋਈ ਮਨ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਕੇ ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਭਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਹੜੇ ਬਿਨਾ ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਦੇ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਫਲ ਮੰਗਣ ਲੱਗ ਪੈਣ, ਉਹ ਭਗਤ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਕਰਕੇ ਫਲ ਜਾਂ ਅਫਲ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਲਾਚਾਰੀ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਲਈ, ਜੋ ਉਹ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ, ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਭਕਤੀ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਸਮਰਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਭਕਤੀ ਉੱਚੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਕਤੀ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਅੱਠ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਦੱਸੀ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਧਰਮ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ, ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ, ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਨਾ; ਮੇਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣਣ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ, ਆਵਾਜ਼, ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਰੁਮਾਨਚ, ਮੇਰੀ ਲਗਾਤਾਰ ਯਾਦ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਆਧਾਰਿਤ ਜੀਵਨ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਅੱਠ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕੋਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ (ਮਲੇਛ) ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਰਿਸ਼ੀ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਭਕਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਚੰਡਾਲ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਿਆਰਾ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਤੇ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਵਰਗੀ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਭੀ ਭਾਵੇਂ ਪੱਤਾ, ਫੁੱਲ, ਫਲ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ।