ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਮੇਰਾ ਹੁਕਮ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ—ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੇ ਸਮਾਜਕ ਵਰਗ ਮੇਰੇ ਸ਼ਰਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਆਨੰਦ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਚਾਹੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਧਰਮਕ ਕਰਤਵ ਪਾਏ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਉੱਚਾ ਕਰੇ। ਕੇਵਲ ਉਸ ਕਰਤਵ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੀ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ ਵਧੀਕ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਜਦ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਤਵ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੀਆਂ ਅਵਤਾਰਾਂ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਯੋਗ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਉੱਚ ਕੁਲਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਅਯੋਗ, ਅਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਭਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਹੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕੁਲ ਦੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਉਪਰਾਲਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਦੂਜੇ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ, ਭਾਰੀ ਖਾਮੀ, ਭਟਕਣਾ, ਅੰਧਤਾ ਤੇ ਗੂੰਗਾਪਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਗਿਆਨ, ਕਰਤਵ, ਆਚਰਨ ਅਤੇ ਯੋਗ—ਇਹ ਚਾਰ ਮੇਰੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਧਰਮ ਹਨ। ਗਿਆਨ ਆਤਮਾ, ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਮਝ ਹੈ; ਕਰਤਵ ਛੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਸ਼ੁਧੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਚਰਨ ਉਹ ਕਰਤਵ ਹਨ ਜੋ ਮੈਂ ਵਰਨ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਸੰਬੰਧਤ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਹੈ। ਯੋਗ ਮਨ ਦੇ ਵਿੱਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਦੱਸੇ ਰਸਤੇ ਦੁਆਰਾ, ਜਦ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ; ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਯੋਗ ਉਸ ਲਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਸਯਮ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਵੈਰਾਗੀ ਲਈ; ਇਹ ਪੁਰਾਣੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵੈਰਾਗ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਯੋਗ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੇਕਰ ਉਹ ਯੋਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਵੀ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਇਆ, ਅਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਚਾਈ, ਨਾ ਚੋਰੀ ਕਰਨਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਸਯਮ, ਪਾਠ-ਪੜ੍ਹਾਈ, ਯਜਨਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਕਰਵਾਉਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਧਿਆਨ, ਦਿਵਤਾ ਦਾ ਭਾਵ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਭਗਤੀ—ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ-ਯੋਗ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਹੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯਾ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਜੋ ਯੋਗ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਚੰਗੇ ਤੇ ਮਾੜੇ ਦੋਵੇਂ ਕਰਮ ਮੁਕਤੀ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਚੰਗਾ-ਮਾੜਾ ਦੋਵੇਂ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਕੋਈ ਕਰਮ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਕਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ, ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕਰਮ-ਯਜਨਾ ਦੁਆਰਾ ਮੇਰੀ ਬਾਹਰਲੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯਾ; ਫਿਰ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਯੋਗ ਵਿਚ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ, ਯੋਗ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਮੇਰੀ ਸੱਚੀ ਸਵਰੂਪਤਾ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਬ ਜੀਵਾਤਮਾ ਕਰਮ-ਯਜਨਾ ਦੁਆਰਾ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ—ਜਿਹੜੇ ਮਿਟੀ, ਪੱਥਰ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਸਦਾ ਲੱਗੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਉੱਚਤਮ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਯੋਗੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਯੋਗ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਦੁਜੀ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਹਨ, ਪਰ ਵੈਰਾਗ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਸ਼ਰਨ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਗਿਆਨ, ਆਚਰਨ ਤੇ ਕਰਤਵ ਵਿਚ ਹੀ ਲੱਗਾ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੈ: ਬਾਹਰਲੀ ਤੇ ਅੰਦਰਲੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਬੋਲ, ਮਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੁਆਰਾ। ਤਪ, ਕਰਮ, ਜਪ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ—ਇਹ ਪੰਜ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਬਾਹਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਬਾਹਰਲੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਭੇਟਾਂ, ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਅੰਦਰ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰਲੀ ਹੈ। ਜੇ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਰੁਝਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੀ ਮਨ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਬੋਲੀ ਹੀ ਸੱਚੀ ਬੋਲੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ। ਸਰੀਰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ ਤੇ ਹੋਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਗਾ ਕੇ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ। ਬਾਹਰਲੀ ਪੂਜਾ ਭੇਟਾਂ ਵਰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਰਸਮ ਹੈ। ਪਰ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਠੋਰ ਤਪ ਦੁਆਰਾ ਕਸ਼ਟ ਦੇਣਾ ਮੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਪ ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਪ੍ਰਣਵ ਦੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਚਾਰਣ, ਰੁਦ੍ਰ ਸਤੋਤ੍ਰ ਆਦਿ ਦਾ ਪਾਠ ਹੈ, ਪਰ ਕੇਵਲ ਵੇਦ ਆਦਿ ਪੜ੍ਹਨਾ ਨਹੀਂ। ਧਿਆਨ ਮੇਰੇ ਸਵਰੂਪ ਤੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਆਤਮਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋਣਾ; ਗਿਆਨ ਮੇਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਦੀ ਸਮਝ ਹੈ, ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਚਾਹੇ ਬਾਹਰ ਜਾਂ ਅੰਦਰ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮਨ ਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਥੇ ਪਿਛਲੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਚਾਈ ਦੀ ਪੂਰੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅੰਦਰਲੀ ਪੂਜਾ ਬਾਹਰਲੀ ਤੋਂ ਉਤਮ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਵਧੀਕ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਬਾਹਰਲੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਖਾਮੀਆਂ ਇਸ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅੰਦਰਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਬਾਹਰਲੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਸੱਚੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਦਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਬਾਹਰੋਂ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ। ਬਾਹਰਲੀ ਤੇ ਅੰਦਰਲੀ ਭਗਤੀ ਦੋਵੇਂ ਵਿਚ ਭਾਵ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ; ਹੇ ਦੇਵੀ, ਭਾਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇਹ ਕੇਵਲ ਨਿਰਾਸਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਪੂਰਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਾਂ? ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਹੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਕਰਮ ਜਿਸਦੀ ਜੜ ਭਾਵ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਹੈ—ਮਨ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਬੋਲੀ ਦੁਆਰਾ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਫਲ ਦੀ ਉਮੀਦ। ਹੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਜੇ ਕਰਮ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਫਲ ਨਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਵੀ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਨਿਰਮਲ, ਜੇਕਰ ਫਲ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।