ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਉਚਿਤ ਸੀ, ਸਾਰਿਆਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਹਾਂ ਮਾਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ, ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਬੜੀ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀ, "ਕਿਹੜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਹ ਮਹਾਂਦੇਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਉਹਨਾਂ ਅਜਾਣ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਵਸ਼ੀਭੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?" ਇਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਨਾ ਤਾਂ ਕਰਮ, ਨਾ ਤਪ, ਨਾ ਜਪ, ਨਾ ਆਸਨ ਆਦਿ, ਨਾ ਗਿਆਨ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵਲੋਂ ਵਸ਼ੀਭੂਤ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਜੇ ਤੱਕ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਲਈ ਪਹੁੰਚਣਯੋਗ, ਛੂਹਣਯੋਗ, ਵੇਖਣਯੋਗ, ਪੂਜਣਯੋਗ ਅਤੇ ਬੋਲਣਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।" "ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਪੈਦਾ ਕਰੇ। ਯਥਾਯੋਗ ਕਰਮ ਦੀ ਨਿਭਾਈ ਵੀ ਇਸ ਸ਼ਰਧਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਵਰਣ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।" "ਜੋ ਕਰਮ, ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜ ਅਤੇ ਦਾਨ ਆਦਿ ਵਰਣ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਧਰਮ ਹਨ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਖਾਏ ਸਨ। ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਕਰਤੱਬ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਜਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਵੱਡਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਰਧਾ ਬਹੁਤ ਦੁਲਭ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਵਰਣ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕੇਵਲ ਮੇਰੇ ਆਸਰੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਮਾਰਗ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਰਣ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਦਾ ਚਲਣ ਮੈਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਮਾਰਗ ਹੈ, ਬਾਕੀਆਂ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਅਟੱਲ ਹੁਕਮ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਮੇਰੇ ਆਸਰੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਮਾਰਗ ਹੀ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਜੋ ਮੋਹ ਅਤੇ ਮਲਿਨਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਲਈ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੇਰੇ ਦੱਸੇ ਕਰਮ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ। ਕੇਵਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਾ ਵੀ ਲੱਖਾਂ ਗੁਣਾ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਮੁਖੋਂ ਵਰਣ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" "ਮੇਰੀਆਂ ਜਨਮਾਂ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਯੋਗ ਦੇ ਅਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਵੰਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਅਯੋਗ, ਅਵਿਧਵਾਨ ਅਤੇ ਅਭਕਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਉੱਦਮ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਘਾਟਾ, ਵੱਡਾ ਦੋਸ਼, ਮੋਹ, ਅੰਨ੍ਹਾਪਣ ਤੇ ਗੂੰਗਾਪਣ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਗਿਆਨ, ਕਰਮ, ਆਚਰਨ ਅਤੇ ਯੋਗ—ਇਹ ਚਾਰ ਮੇਰੇ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਗਿਆਨ, ਆਤਮਾ, ਬੰਧਨ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕਰਮ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਛੇ ਮਾਰਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਆਚਰਨ, ਮੇਰੇ ਦੱਸੇ ਹੋਏ ਵਰਣ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਯੋਗ, ਮੇਰੇ ਦੱਸੇ ਮਾਰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਉਣਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇੰਦਰੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਮਿਲਣੀ ਔਖੀ ਹੈ। ਯੋਗ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ, ਵਿਰਕਤਿ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਵਿਰਕਤਿ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਯੋਗ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਯੋਗ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਵੀ ਗਿਆ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਇਆ, ਅਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" "ਸਚਾਈ, ਨਾ ਚੋਰੀ ਕਰਨਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਇੰਦਰੀ ਨਿਗ੍ਰਹ, ਪਾਠ-ਪੜ੍ਹਾਈ, ਯਜਨ ਕਰਨਾ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਯਜਨ ਕਰਾਉਣੀ—ਇਹ ਸਭ ਅਨੁਸਰਣਯੋਗ ਹਨ।" "ਧਿਆਨ, ਦੈਵੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਰੰਤਰ ਭਗਤੀ—ਜੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਗਿਆਨ-ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਿਆਨ ਤੇ ਯੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾੜ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਜੋ ਯੋਗੀ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੰਦਾ, ਦੋਵੇਂ ਮੁਕਤੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਦੋਵੇਂ ਛੱਡ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।" "ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ ਨਾਲ ਬੱਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕੇਵਲ ਕਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ। ਇਸ ਲਈ, ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕਰਮ ਦੇ ਯਜਨ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰੋਂ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੇਰੀ ਅਸਲ ਪਛਾਣ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਿਸ ਨੇ ਮਿੱਟੀ, ਪੱਥਰ ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪਾਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਕਰਮ ਯਜਨ ਰਾਹੀਂ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।" "ਸਦਾ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਉੱਚ ਕੋਟਿ ਦਾ ਗਿਆਨੀ ਯੋਗੀ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਯੋਗ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮੇ ਹੋਏ, ਪਰ ਵਿਰਕਤ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਆਸਰੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗਿਆਨ, ਆਚਰਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗੇ ਰਹਿਣ।" "ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਹੈ: ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਵੀ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ—ਵਚਨ, ਮਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ।" "ਤਪ, ਕਰਮ, ਜਪ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ—ਇਹ ਪੰਜ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਇਹ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਜੋ ਕੁਝ ਬਾਹਰੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਬਾਹਰੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਹੋਮ ਆਦਿਕ, ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਅੰਦਰ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਲ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਮਨ ਹੈ; ਜੋ ਬੋਲ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਬੋਲ ਹਨ।" "ਜੋ ਸਰੀਰ ਮੇਰੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚਿੰਨ੍ਹਿਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਸਰੀਰ ਹੈ।" "ਬਾਹਰੀ ਪੂਜਾ ਯਜਨ ਆਦਿ ਕਰਤੱਬਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰਕੇ ਦੁਖੀ ਕਰਨਾ ਮੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਵਰਣ-ਆਸ਼੍ਰਮ, ਸ਼ਰਧਾ, ਗਿਆਨ, ਕਰਮ, ਯੋਗ ਅਤੇ ਅਸਲ ਭਗਤੀ ਦੇ ਮੂਲ ਤੱਤ ਬੜੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਸਮਝਾਏ।