ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਤੈਥੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੌਣ—ਚਾਹੇ ਦੇਵ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦਾਨਵ—ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸੀ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਧਨੁਧਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ-ਗਿਆਨ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੇਰੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਅਜੇ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਸਾਰੇ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰ ਅਤੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਖਰ ਉੱਚਤਮ ਮਹਾਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕੋਲੋਂ ਕੀ ਪੁੱਛਿਆ? ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਤੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤ, ਨਿਯਮਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਸੁੰਦਰ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਇਕ ਸੋਹਣੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਦੇਵ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪਾਰਵਤੀ ਆਤਮਿਕ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਸਾਥਣੀ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲ ਲੈ ਕੇ ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ ਆਈ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਮਾਤਾ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਸੰਘਾਂ ਦੀਆਂ ਨੇੜਲੀਆਂ ਅਗਵਾਈਆਂ, ਸਾਰੀਆਂ ਜਗਤਾਂ ਦੀ ਮਹਾਦੇਵੀ ਕੋਲ ਆਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਰੀਆਂ ਫੜ ਕੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ—ਉਹ ਜੋ ਪੂਰਨ ਪਤੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਦੇਵ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਸੁਹਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ, ਸਾਰੀਆਂ ਜਗਤਾਂ ਦੀ ਮਹਾਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਕਿਹੜੇ ਜਰੀਏ, ਇਹ ਮਹਾਂਦੇਵ ਉਹਨਾਂ ਮਾਨਵਾਂ ਵਲੋਂ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੰਦੇ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸੁਰਤ ਨਹੀਂ ਪਾਈ?" ਉਸ ਉੱਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਨਾ ਤਾਂ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ, ਨਾ ਤਪੱਸਿਆ, ਨਾ ਜਪ, ਨਾ ਆਸਨ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ, ਨਾ ਗਿਆਨ, ਨਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਜਰੀਏ—ਮੈਂ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਲਈ ਸਿੱਧਾ ਮਿਲਣਯੋਗ, ਛੂਹਣਯੋਗ, ਵੇਖਣਯੋਗ, ਪੂਜਣਯੋਗ ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕਰੇ; ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੀ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਵਰਣ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਧਰਮ, ਜੋ ਇਥੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਏ, ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਖਾਏ। ਉਹ ਪੁਰਖਾਂ ਦਾ ਧਰਮ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਈ ਰਸਮਾਂ ਤੇ ਦਾਨ ਆਦਿ ਹਨ, ਵੱਡਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਮਿਹਨਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਮਹਾਨ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਵਰਣ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਸਿਰਫ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ, ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਰਾਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਰਣ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਰੀਤ ਮੈਂ ਹੋਰ ਵੀ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੱਕਾ ਹੁਕਮ ਹੈ; ਜੋ ਵਰਣ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਤੇ ਮਲ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮੇਰੀ ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ—ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਨੰਦ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਚਾਹੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਧਰਮ ਪਾਇਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਜੇ ਉਹ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਰਾਹੀਂ ਉੱਚਾ ਕਰੇ। ਇਸ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੀ ਲੱਖਾਂ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਮਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀਆਂ ਅਵਤਾਰਾਂ, ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਯੋਗ ਦੇ ਆਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਉਚੇ ਵੰਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਅਯੋਗ, ਅਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਹੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਗਿਆਨ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਣ ਤੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਜਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਘਾਟਾ, ਵੱਡੀ ਖਾਮੀ, ਮੋਹ, ਅੰਨ੍ਹਾਪਣ ਅਤੇ ਗੂੰਗਾਪਣ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਗਿਆਨ, ਕਰਮ, ਆਚਰਨ ਅਤੇ ਯੋਗ—ਇਹ ਚਾਰ ਮੇਰੇ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨ ਆਤਮਾ, ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਮਝ ਹੈ; ਕਰਮ ਹੈ ਛੇ ਮਾਰਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ, ਜੋ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਕੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਚਰਨ ਉਹ ਕਰਮ ਹਨ, ਜੋ ਮੈਂ ਵਰਣ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਤ ਧਰਮਾਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਯੋਗ ਉਹ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਜਿਹੜਾ ਮਾਰਗ ਸਿਖਾਇਆ, ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਮਨ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਗਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਹੈ; ਇਹ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਔਖੀ ਹੈ। ਯੋਗ ਉਸ ਲਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਤੇ ਸੰਯਮ ਰਾਹੀਂ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਵੈਰਾਗੀ ਹੈ; ਇਹ ਪਿਛਲੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵੈਰਾਗ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਯੋਗ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਯੋਗ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਦਇਆ ਸਦਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਵੀ। ਸੱਚਾਈ, ਚੋਰੀ ਨਾ ਕਰਨੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਇੰਦਰੀ ਸੰਯਮ, ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਤੇ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਯਗ ਕਰਨਾ ਤੇ ਕਰਵਾਉਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਅਮਲ ਕਰਨਯੋਗ ਹਨ। ਧਿਆਨ, ਦਿਵ੍ਯਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਭਗਤੀ—ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗਿਆਨ-ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਹੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਯੋਗੀ ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ—ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਦੋਵੇਂ ਕਰਮ ਮੋਖਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਪੁੰਨ ਤੇ ਪਾਪ ਛੱਡ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਕਰਮ ਨਾਲ ਬੰਧਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਕਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ, ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।