ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਆਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰਸਵਤ, ਮੇਘ, ਮੇਘਵਾਹ, ਸੁਵਾਹਕ, ਕਪਿਲ, ਆਸੁਰੀ, ਪੰਚਸ਼ਿਖ, ਬਾਸਕਲ, ਪਰਾਸ਼ਰ, ਗਰਗ, ਭਾਰਗਵ, ਅੰਗਿਰਾ, ਬਲਬੰਧੂ, ਨਿਰਾਮਿਤ੍ਰ, ਕੇਤੁਸ਼੍ਰਿੰਗ, ਤਪੋਧਨ, ਲੰਬੋਦਰ, ਲੰਬ, ਲੰਬਾਤਮਾ, ਲੰਬਕੇਸ਼ਕ, ਸਰਵਜ੍ਞ, ਸਮਬੁੱਧੀ, ਸਾਧ੍ਯਸਿੱਧੀ, ਸੁਧਾਮਾ, ਕਸ਼੍ਯਪ, ਵਸਿਸ਼ਠ, ਵੀਰਜਾ, ਅਤ੍ਰਿ, ਉਗ੍ਰ, ਗੁਰੂਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸ਼੍ਰਵਣ, ਸ਼੍ਰਵਿਸ਼ਟਕ, ਕੁਣੀ, ਕੁਣਿਬਾਹੁ, ਕੁਸ਼ਰੀਰ, ਕੁਨੇਤ੍ਰਕ, ਕਾਸ਼੍ਯਪ, ਉਸ਼ਨਾ, ਚ੍ਯਵਨ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਉਤਥਯ, ਵਾਮਦੇਵ, ਮਹਾਕਾਲ, ਮਹਾਨੀਲ, ਵਾਚਃਸ਼੍ਰਵਾ, ਸੁਵੀਰ, ਸ਼੍ਯਾਵਕ, ਯਤੀਸ਼੍ਵਰ, ਹਿਰਣ੍ਯਨਾਭ, ਕਉਸ਼ਲ੍ਯ, ਲੋਕਾਕ੍ਸ਼ਿ, ਕੁਥੁਮੀ, ਸੁਮੰਤੁ, ਜੈਮਿਨੀ, ਕੁਬੰਧ, ਕੁਸ਼ਕੰਧਰ, ਪਲਕ੍ਸ਼, ਦਾਰ੍ਭਾਯਣੀ, ਕੇਤੁਮਾਨ, ਗੌਤਮ, ਭੱਲਵੀ, ਮਧੁਪਿੰਗ, ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ, ਉਸ਼ਿਜ, ਬ੍ਰਿਹਦਸ਼੍ਵ, ਦੇਵਲ, ਕਵੀ, ਸ਼ਾਲਿਹੋਤ੍ਰ, ਸੁਵੇਸ਼, ਯੁਵਨਾਸ਼੍ਵ, ਸ਼ਰਦਵਸੁ, ਅਕ੍ਸ਼ਪਾਦ, ਕਣਾਦ, ਉਲੂਕ, ਵਤਸ, ਕੁਲਿਕ, ਗਰਗ, ਮਿਤ੍ਰਕ ਅਤੇ ਰੁਸ਼੍ਯਾ ਆਦਿ ਨਾਮੀ ਚੇਲੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਯੋਗ ਆਚਾਰਿ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਪਾਸੁਪਤ ਮਾਰਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਸਨ, ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਸੌ ਬਾਰਾਂ ਹੋਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਖ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ, ਸ਼ਿਵ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ, ਰਾਗ-ਦ੍ਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮਨ ਸ਼ਿਵ ਵਿਚ ਹੀ ਲਗਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੁਖ-ਸੁਖ ਦੀਆਂ ਦਵੈਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਨਿਡਰ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ, ਸਿੱਧੇ, ਨਮ੍ਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿਚ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਦੀ ਮਾਲਾ ਸੀ, ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਲਾਈਨਾਂ ਵਾਲਾ ਤਿਲਕ, ਕੁਝ ਜਟਾਧਾਰੀ, ਕੁਝ ਮੁੰਡਿਤ, ਕੁਝ ਸ਼ਿਖਾਧਾਰੀ, ਤੇ ਕੁਝ ਬਿਨਾ ਜਟਾਵਾਂ ਦੇ। ਉਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਫਲ ਤੇ ਜੜੀਆਂ ਖਾ ਕੇ ਜੀਊਂਦੇ, ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਸ਼ਿਵ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸ਼ਿਵ-ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਮਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਸੰਸਾਰਕ ਮਾਇਆ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਅੰਕੁਰ ਹੀ ਉਖਾੜ ਦਿੱਤੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਰਮ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਤਿਆਰ ਸਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਆਚਾਰਿ ਮੰਨ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਦਾ ਭਗਤੀ ਕਰੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਗਣਾਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਅਗਵਾ, ਛੇ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਵਰਗੇ ਤੇਜਸਵੀ, ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਖਜਾਨਾ, ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਆਚਾਰਿ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਸ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈਂ ਕਿ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਕੱਟ ਸਕੇਂ, ਹੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਤੇਰੇ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੌਣ—ਚਾਹੇ ਦੇਵ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦਾਨਵ—ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੇ ਅਸਲ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਧਨੁਧਾਰੀ! ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸ਼ਿਵ ਗਿਆਨ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੇਰਾ ਮਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਰਚਣਹਾਰ ਤੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੈ, ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆ ਸੀ—ਉਸ ਵੇਲੇ, ਪਰਮ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕੀ ਪੁੱਛਿਆ? ਤੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਭਗਤ, ਨਿਯਮਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ-ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਸੁੰਦਰ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਇੱਕ ਸੁਹਣੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਈਸ਼ਵਰੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਖੀ, ਹੱਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਰੂਪ ਨਾਲ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ, ਬੜੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਫੁੱਲ ਲੈ ਕੇ ਆਈ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਥ ਨੇ, ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਉਹ ਫੁੱਲ ਲਾ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਸਜਾਇਆ ਅਤੇ ਬੜੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲ ਦੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ, ਜੋ ਈਸ਼ਵਰੀ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਦੀਆਂ ਨੇੜਲੀਆਂ ਅਗਵਾਈਆਂ, ਸਭ ਪਰਮ ਦੇਵੀ ਕੋਲ ਆ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਦੇਵੀਆਂ, ਚਾਮਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਪਰਮ ਭਗਵਾਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ—ਉਹ ਜੋ ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਪਰਮ ਪਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ। ਫਿਰ, ਸੁਹਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਜ਼ਾਕਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ—ਕਿਹੜੇ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਭਗਵਾਨ, ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਮੰਦੇ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਨਾ ਤਾਂ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਨਾ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਨਾ ਜਪ ਨਾਲ, ਨਾ ਆਸਨ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਨਾ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਜੇ ਤੱਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਲਈ ਸੌਖਾ, ਛੂਹਣਯੋਗ, ਵੇਖਣਯੋਗ, ਪੂਜਣਯੋਗ, ਤੇ ਬੋਲਣਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕਰੇ; ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੀ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਵਰਗ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਇੱਥੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸਿਖਾਏ ਸਨ। ਉਹ ਪੁਰਖਾਂ ਦਾ ਧਰਮ, ਜੋ ਕਈ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਪਰ ਉਸ ਵਿਚ ਕਠਿਨਾਈ ਹੈ; ਉਸ ਮਹਾਨ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸਿਰਫ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਰਾਹ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਅਤੇ ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵੀ ਮੈਂ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ, ਜੋ ਆਸ਼੍ਰਮ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।