ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਖਾਤਿਰ ਸੋਮ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਸੋਮ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਉਪਜਿਆ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਧਰਤੀ, ਅੱਗ, ਸੂਰਜ, ਯਜ, ਵਿ਷्णੁ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਸ਼ਵਰ ਰੂਦਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ, ਰੂਦਰ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਤਦ ਪਰਮ ਕ੍ਰਿਪਾਲੂ ਰੂਦਰ, ਮਿੱਠੀ ਮੁਰਤ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਆਪਣੀ ਲੀਲਾ ਵੱਸਤੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਖਿੱਚ ਲਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਸਭ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ?" ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਰੂਦਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਹੀ ਆਦਿ-ਪੁਰਖ ਹਾਂ।" ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਹੀ ਹੋਵਾਂਗਾ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਜੋਤਿ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" "ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਜਿਹੜਾ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਰੂਦਰ ਉਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਦੇਵਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਥਰਵਸ਼ੀਰਸ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਅਪਣਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਭਸਮ ਲਾ ਲਈ। ਤਦ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਅਤੇ ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਸਦਾ ਜਾਗਦੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਯੋਗੀ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਵਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਇਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਾ ਦੀ ਵਾਮ-ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲੀ ਉਮਾ ਨੂੰ, ਉਸਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਖੜੀ ਵੇਖਿਆ। ਸਦਾ-ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਗਣਪਤੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਮਾ ਸਮੇਤ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇਵ-ਸੰਕੀਰਤਨ ਤੇ ਪੁਰਾਣਕ ਚੰਦਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਬਲਿਦਾਨੀ ਧੁੱਜਾ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਦਇਆ ਕੀਤੀ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।" ਦੇਵਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਜਾ ਕਿਹੜੇ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਹੋਵੇ? ਕੌਣ ਇਸ ਯੋਗ ਹੈ? ਸਾਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸੋ।" ਹਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੰਮੀ ਉਮਾ ਵੱਲ ਹੰਸਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣਾ ਅਦਭੁਤ, ਭਿਆਨਕ, ਸੂਰਜ-ਸਮਾਨ ਤੇ ਪਰਮ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜ-ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਅੰਗਾਂ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਅੱਠ ਬਾਂਹਾਂ, ਚਾਰ ਚਿਹਰਿਆਂ ਅਤੇ ਅਰਧ-ਨਾਰੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਦੇਵਤਾ ਸੂਰਜ ਰੂਪ ਹਨ, ਦੇਵੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਤੱਤ ਤੇ ਸਾਰਾ ਚਲਤ-ਅਚਲਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਮਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਰਘ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। "ਹੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਕਮਲ-ਨੈਨੀ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਕਮਲ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦ੍ਰ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਕਾਰਣ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਸਾਂ ਸਰਵੋਤਮ ਅਰਘ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ, ਸੋਨੇ, ਪਾਣੀ, ਕੇਸਰ, ਕੁਸ਼ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ, ਸ਼ਾਂਤ-ਸਵਰੂਪ, ਉਸਦੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਦਿ-ਕਾਰਣ ਨੂੰ, ਰੂਦਰ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ-ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਜੋ ਭਗਤ ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਵੇਰੇ, ਦੁਪਹਿਰ, ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉਤਮ ਅਰਘ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਮਨ, ਕਰਮ ਤੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸੂਰਜ-ਰੂਪ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਵਾਸਤੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਕਰ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੀ ਉਪਦੇਸ਼ਨਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਫਿਰ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਥੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਪੂਜਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ੱਤਰੀ ਤੇ ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਉਹ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਲੁਕ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਬੈਠੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀ। ਉਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ-ਧਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਉਠਾ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੁਬਾਰਾ ਉਚਾਰਿਆ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਉਹ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਮੈਂ, ਅਗਸਤਿਆ ਆਚਾਰਯ ਤੇ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ ਦਧੀਚੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਫੈਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਯੁੱਗਾਂ-ਯੁੱਗਾਂ ਵਿਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਵਤਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਵਾਸਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲੜੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਿਭੁ, ਸਤ੍ਯ, ਭਾਰਗਵ, ਅੰਗਿਰਾ, ਸਵਿਤਾ, ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ, ਸਤਕ੍ਰਤੁ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਸਾਰਸ੍ਵਤ, ਤ੍ਰਿਧਾਮਾ, ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ, ਸ਼ਤਤੇਜਸ, ਧਰਮ, ਨਾਰਾਇਣ, ਸ੍ਵਰ, ਰਕਸ਼, ਆਰੁਣੀ, ਕ੍ਰਿਤੰਜਯ, ਭਰਦਵਾਜ, ਗੌਤਮ, ਵਾਚਸ਼੍ਰਵਾ, ਸੂਕਸ਼ਮਾਯਣੀ, ਤ੍ਰਿਣਬਿੰਦੁ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਸ਼ਕਤਿ, ਸ਼ਾਕਤੇਯ, ਜਾਤੂਕਰਨਯ, ਹਰੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦ੍ਵੈਪਾਇਨ, ਅਤੇ ਵਿਅਾਸ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਤੇ ਯੋਗ-ਆਚਾਰਯ, ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਲਿੰਗ-ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ, ਦੁਆਪਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵਿਅਾਸ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਤੇ ਯੋਗ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਚੇਲੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇ ਭਗਤ, ਹਰ ਥਾਂ ਚਾਰ-ਚਾਰ ਮਹਾਨ ਉਰਜਾਵਾਨ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਤੇ ਪੋਤੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ, ਜਿਹੜੇ ਭਾਗਾਂਸ਼ਾਲੀ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਰਨ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।