ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਾਇਨਾਤ ਦੇ ਰਚਨ ਵਾਲੇ, ਸਾਡਾ ਆਧਾਰ ਕਿਹੜਾ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਾਂ? ਸਾਨੂੰ ਕੌਣ ਜੀਉਂਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ? ਸਾਡੀ ਨੀਂਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਤੇ ਕੌਣ ਸਾਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਹਰ ਵੇਲੇ, ਸੁੱਖ-ਦੁੱਖ, ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਕਿਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਾਂ? ਤੇ ਇਹ ਅਟੁੱਟ ਵਿਵਸਥਾ ਕੌਣ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ? ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਸਮਾਂ, ਭਾਗ, ਜਾਂ ਯਾਦ੍ਰਿਚਛਾ (ਚਾਂਸ) ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਤੱਤ, ਆਦਿ, ਪੁਰਖ ਜਾਂ ਪਰਮ ਯੋਗੀ—ਇਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਂ ਆਦਿ ਨਿਰਜੀਵ ਹਨ, ਤੇ ਜੇ ਆਤਮਾ ਚੇਤਨ ਵੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੁੱਖ-ਦੁੱਖ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਜਾਂ ਅਪੂਰਨਤਾ ਕਾਰਨ ਉਪਜਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਿਆ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਧਿਆਨ ਤੇ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਕੱਟ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਕੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਮਹਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਕਾਰਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਧਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਸਮੇਤ, ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਰਣਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਪ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਉਹੀ ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਪਰਮ ਯੋਗ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਭਗਤੀ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਹੈ। ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵਿੱਛੋੜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਸ ਲਈ, ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸ਼ਕਤਿਮਾਨ ਦੀ ਏਕਤਾ ਤੋਂ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਗਿਆਨ ਤੇ ਕਰਮ ਦੀ ਲੜੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਕਿਰਪਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਰੂਪ ਹਥੇਲੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਦੈਤ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਤੋਤਾ ਜਾਂ ਕੀੜਾ ਵੀ ਹੋਵੇ—ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ, ਜਨਮ ਲੈ ਰਿਹਾ, ਬੱਚਾ, ਜਵਾਨ, ਬੁੱਢਾ, ਮਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ—ਕਿਰਪਾ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਗਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਧਰਮੀ, ਗਿਆਨੀ ਜਾਂ ਮੂਰਖ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪਣੀ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਅਯੋਗ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਮਲਿਨਤਾਵਾਂ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਗਤੀ ਸਿਰਫ ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਉਪਜਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਫਰਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਗਿਆਨੀ ਭਟਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕਿਰਪਾ, ਜੋ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਬਹੁਤ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ, ਵੇਦ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਪਾਲਨਾ, ਵੈਰਾਗ ਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਕਿਰਪਾਲੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪਸ਼ੂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਇੱਕ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਹੈ' ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ-ਬਹੁਤ ਭਗਤੀ ਤੇ ਸਮਝ ਉਪਜਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਪ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਮਨੁੱਖ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ, ਯੋਗ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਰਾਹੀਂ, ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਉੱਚੀ ਕਿਰਪਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਬੰਧਨ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੁਕਤ ਲਈ ਪੂਰਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਭਗਤੀ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਅੰਸ਼ ਵੀ, ਮਰਣ ਵਾਲੇ ਵਿਚ, ਤਿੰਨ ਜਨਮਾਂ ਬਾਅਦ ਨੀਵੀਂ ਯੋਨੀ ਵਿਚ ਪੈਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਸੇਵਾ, ਚਾਹੇ ਬਾਹਰੀ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਭਗਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਮਨ, ਬੋਲੀ ਤੇ ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ। ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਰੂਪ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਮਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੈ; ਜਪ ਆਦਿਕ ਮੌਖਿਕ ਸੇਵਾ ਹੈ; ਪੂਜਾ ਆਦਿਕ ਕਰਮਕਾਂਡ ਸਰੀਰਕ ਸੇਵਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸ਼ਿਵ ਧਰਮ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ—ਤਪ, ਕਰਮ, ਜਪ, ਧਿਆਨ, ਤੇ ਗਿਆਨ। ਪੂਜਾ ਆਦਿਕ ਕਰਮ ਹਨ, ਤੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਗੀਆਂ ਵਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜਪ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਅਭਿਆਸ, ਚਿੰਤਨ ਧਿਆਨ ਹੈ; ਜੋ ਗਿਆਨ ਸ਼ਿਵ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਗਿਆਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਸ਼ਾਸਤਰ ਹੀ ਉੱਚਤ ਮਾਰਗ ਹਨ; ਇਹ ਸਿਰਫ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਵਧਾਉਣ, ਤੇ ਇੰਦਰੀ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਲਗਨ ਛੱਡ ਦੇਣ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਕੋਈ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਗਿਆਨ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਖੁਦ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉਚਾਰਿਆ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਰ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਗਿਆਨ ਗੁਪਤ ਹੈ, ਦੱਸ ਮਤਲਬਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਅਭਾਗਿਆਂ ਜਾਂ ਅਭਕਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਕਦੇ ਇਹ ਵਰਣ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਦਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੇ ਅੰਗਾਂ, ਸਾਂਖਿਆ ਤੇ ਯੋਗ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਗਿਆਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ? ਕੌਣ ਇਸ ਪੂਜਾ, ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਯੋਗ ਦੇ ਮਾਰਗ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾ। "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਗਿਆਨ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਰਣਨ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।" "ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦੋਂ ਰਚਨਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਈ, ਤਦੋਂ ਅਡੋਲ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸੱਚੀ ਹਸਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੇ ਫਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ, ਅਪ੍ਰਗਟ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਬੋਲ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।" "ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਆਉਣ ਸਮੇਂ ਵੇਖਿਆ।" "ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਰਚਿਆ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਣਾਂ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ।