ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਰਵੋਚਤੱਤਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਸੱਚਾਈ ਇਉਂ ਪਰਗਟ ਹੋਈ ਕਿ ਜੋ ਪੁਰੁਸ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੂ ਹੈ, ਉਹੀ ਸ਼ੰਭੂ ਹੈ। ਸ਼ਤਰੂਪਾ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸ ਦੀ ਅਰਧਾਂਗਨੀ ਹੈ। ਦੱਖ, ਜੋ ਸਚਮੁਚ ਮਹਾਦੇਵ ਹੈ, ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਉੱਚਤਮ ਦੇਵੀ ਹੈ। ਰੁਚਿ, ਭਵ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਭਵਾਨੀ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਅਕੂਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਭਾਗਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਤੇ ਖਿਆਤੀ ਤ੍ਰਿਣੇਤ੍ਰਧਾਰੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਮਰੀਚੀ, ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਭੂਤੀ ਸ਼ਰਵ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਹੈ। ਗੰਗਾਧਰ ਨੂੰ ਅੰਗੀਰਸ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਉਮਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਲਸਤਿਆ, ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚੰਦ ਦਾ ਤਿਲਕ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰੀਤੀ ਪਿਨਾਕੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਪੁਲਹਾ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ਕ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਜੋ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ਕ ਹੈ, ਉਹੀ ਯਜਨਾ ਹੈ; ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਣੇਤ੍ਰਧਾਰੀ ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਉਮਾ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਅਨਸੂਯਾ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਸ਼੍ਯਪ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ਕ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਹੈ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਮਨਮਥਾ ਦਾ ਵੈਰੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੇਵੀ ਅਰੁੰਧਤੀ ਹੈ। ਸ਼ੰਕਰ ਸਾਰੇ ਪੁਰਸ਼ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਪੁਰਸ਼ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ। ਪ੍ਰਭੂ ਭੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਚਤਮ ਦੇਵੀ ਭੋਗਯਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਉਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਹੈ। ਪੁੱਛਣ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਵਆਤਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਅਰਧਚੰਦ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚੰਦ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਖਣਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਸਵਾਦ ਦਾ ਸਰੂਪ ਮਹਾਦੇਵੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਵਾਦ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਵ ਹੈ। ਸਨੇਹ ਦਾ ਸਰੂਪ ਗਿਰਿਜਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਨੇਹ ਭੁੰਨਣ ਵਾਲਾ ਗਿਰੀਸ਼ਾ ਹੈ। ਸੋਚਿਆ ਜਾਣਾ, ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਤੇ ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਸਮਝਿਆ ਜਾਣਾ ਭਵ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਤੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਨਰਮ ਚੰਦ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣ, ਪਿਨਾਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦਾ ਅਵਸਥਾ ਅੰਬਿਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਜਲ-ਰੂਪ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਖੇਤਰ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮ੍ਰਿਤਯੁ-ਵਿਨਾਸ਼ਕ ਖੇਤਰ-ਗਿਆਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਦਿਨ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਰਾਤ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼ ਸ਼ੰਕਰ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਤੇ ਕੰਢਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਦਰੱਖਤ ਬਲਧਵਾਹਨ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਲਤਾ ਵਿਸ਼ਵਪਤੀ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਨਗਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਭੂ ਸਾਰੇ ਪੁਰਸ਼ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇਵੀ ਸਾਰੇ ਨਾਰੀ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਸਵਭਾਵਤਾ ਚੰਦ-ਤਿਲਕਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਸਤੂ ਦੀ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਸ਼ਾਸਕ ਹੈ, ਤੇ ਉਹੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਉੱਚਤਮ, ਪਵਿੱਤਰ, ਧਾਰਮਿਕ, ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੋਤ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੌ ਘਰ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਉਂ ਹੀ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉੱਚਤਮ ਗਿਆਨ ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਘਾਹ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਰੂਪ ਤੱਕ, ਸਮੂਹ ਸਰਜਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇਪਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ ਤੇ ਹਰ ਭਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਪਾਸਨਾ, ਵੰਦਨਾ ਤੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। "ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਸਰਵੋਚਤੱਤਵ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੱਸੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਦੀ ਅਸਲ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਕਿਵੇਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਹੋਰਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਬਾਹਰਲੀ ਜਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ-ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਹਿਮਾ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੀ, ਉਹ ਪ੍ਰਕਟ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਉੱਚਤਮ ਤੇ ਅਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਮਹਿਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਗੁਪਤ ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਚਤਮ ਮਹਿਮਾ, ਜਿੱਥੇ ਬੋਲ, ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀਆਂ, ਉਥੇ ਹੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਉਹੀ ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਰਵੋਚ ਲਕੜੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਅੰਤਿਮ ਲਕੜੀ ਹੈ—ਉਹੀ ਸਰਵੋਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਇੱਥੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੁੰਭਾਰ ਘੜਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਨਿਰਵਿਘਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰਕ ਸੱਪ ਦੇ ਡੱਸਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਵਾਲੀ ਅਉਸ਼ਧੀ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ। ਜੋ ਦੋਵੇਂ, ਉੱਚਤਮ ਤੇ ਅਉੱਚਤਮ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨੀਵਾਂ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਉੱਚਤਮ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। "ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸਰਵੋਚ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇਸਦਾ ਰਾਜ ਵੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਯੋਗਯ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਦੇਵੀ ਦਾ ਭਗਤ ਹੈਂ।" ਵਿਦੀਕ ਆਗਿਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਮਹਿਮਾ ਅਜਾਣ, ਅਸ਼ੈਵ ਜਾਂ ਅਭਗਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਚਤਮ ਗੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਆਪਣੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਯੋਗਯ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਅਣਗਿਣਤ ਮਹਾਂ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਵਧੇਰੇ ਵਾਰੀ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਹੋਰ ਵੀ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੁਸ਼ਟ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਤਾਕਤਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਦੋਸਤ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਸ਼ੈਵ ਗਿਆਨ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਸੱਚ ਵਿਚ ਅਡਿੱਠਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਸ਼ਿਵ, ਅੰਬਿਕਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਮਨਚਾਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।