ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮੂਲ ਸੱਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਖ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਖਿਆ, ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਨੂੰ "ਸ਼ਿਵ" ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਮਾ "ਸ਼ਿਵਾ" ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ "ਸਦਾਸ਼ਿਵ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ "ਮਨੋਨਮਨੀ" ਹੈ। ਸ਼ਿਵ "ਮਹੇਸ਼ਵਰ" ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਤਿ "ਮਾਇਆ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਸ਼ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਪਰਮ ਮਾਤਾ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਣੀ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾਣੀ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ। ਸੂਰਜ "ਸ਼ੰਭੂ" ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ "ਸ਼ਿਵ" ਹੈ। ਮਹਿੰਦ੍ਰ ਕਾਮ ਦੇ ਵੈਰੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਚੀ ਪਹਾੜ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਅੱਗ "ਮਹਾਦੇਵ" ਹੈ, "ਸਵਾਹਾ" ਸ਼ਰਵਾ ਦੀ ਅਰਧਾਂਗੀਨੀ ਹੈ। ਯਮ ਤ੍ਰਿਨੈਤ੍ਰੀ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਵੀ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਨਿਰ੍ਰਤੀ "ਭਾਗਵਾਨ" ਹੈ, ਨੈਰ੍ਰਿਤੀ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਹੈ; ਵਰੁਣ "ਰੁਦ੍ਰ" ਹੈ, ਵਰੁਣੀ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਵਾਯੂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਅਰਧ ਚੰਦ ਹੈ, "ਸ਼ਿਵ" ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਮੋਹਕ ਹਨ। ਯਕਸ਼ ਯਜਨ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਰਿੱਧਿ ਪਹਾੜ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਚੰਦਰ, ਜੋ ਅਰਧ ਚੰਦ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, "ਚੰਦਰ" ਹਨ, ਅਤੇ ਰੋਹਿਨੀ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ। ਇਸ਼ਾਨ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਪਰਮ ਮਾਤਾ ਹੈ। ਅਨੰਤ, ਜਿਸ ਦੇ ਹਥਾਂ 'ਤੇ ਅਨੰਤ ਕੰਗਣ ਹਨ, "ਅਨੰਤ" ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ "ਅਨੰਤ" ਹੈ। ਕਾਲਾਗਨੀ ਰੁਦ੍ਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਹਨ, ਕਾਲੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ। ਪੁਰਸ਼ "ਮਨੁ" ਅਤੇ "ਸ਼ੰਭੂ" ਹਨ; ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ। ਦਕਸ਼ ਮਹਾਦੇਵ ਹੈ, ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਪਰਮ ਮਾਤਾ ਹੈ। ਰੁਚਿ "ਭਵ" ਹੈ, ਭਵਾਨੀ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ "ਅਕੁਤੀ" ਆਖਦੇ ਹਨ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਗਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤੀਆਂ, ਖਿਆਤੀ ਤ੍ਰਿਨੈਤ੍ਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ। ਮਰੀਚੀ "ਰੁਦ੍ਰ" ਹੈ, ਸੰਭੂਤੀ "ਸ਼ਰਵਾ" ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ। ਗੰਗਾਧਰ "ਅੰਗਿਰਸ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ "ਉਮਾ" ਹੈ। ਪੁਲਸਤਿਆ ਚੰਦ-ਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮਕਟ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੀਤੀ ਪਿਨਾਕਿਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ। ਪੁਲਹਾ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਸੰਘਾਰਕ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਯਜਨ ਸੰਘਾਰਕ "ਯਜਨ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਨੈਤ੍ਰੀ ਇੱਥੇ ਤ੍ਰਿਨੈਤ੍ਰੀ ਨਹੀਂ; ਉਮਾ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ "ਅਨਸੂਯਾ" ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਸ਼ਿਆਪ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਹੈ, ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ "ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ" ਹੈ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਮन्मਥਾ ਦਾ ਵੈਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵੀ "ਅਰੁੰਦਤੀ" ਹੈ। ਸ਼ੰਕਰ ਸਾਰੇ ਪੁਰਸ਼ ਹਨ; ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ "ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ" ਹਨ; ਸਾਰੇ ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਰੂਪ ਹਨ। ਪ੍ਰਭੂ "ਭੋਗਤਾ" ਹੈ; ਪਰਮ ਦੇਵੀ "ਭੋਗ" ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਦਾ ਹੈ; ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਤ੍ਰਿਸੂਲਧਾਰੀ ਹੈ। ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ; ਪੁੱਛਣ ਵਾਲਾ ਚੰਦ-ਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਲੌਕਿਕ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਦੇਖਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਕੁਝ ਵਕਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ; ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਚੰਦ-ਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਸਵਾਦ ਦੀ ਸਰੂਪ "ਮਹਾਦੇਵੀ" ਹੈ, ਚੱਖਣ ਵਾਲਾ "ਸ਼ਿਵ" ਹੈ। ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਸਰੂਪ "ਗਿਰਿਜਾ" ਹੈ, ਪ੍ਰੇਮ ਖਾਣ ਵਾਲਾ "ਗਿਰੀਸ਼ਾ" ਹੈ। ਸੋਚਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਅਵਸਥਾ ਹਮੇਸ਼ਾ "ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ" ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ; ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਵਿਸ਼ਵ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਸਮਝਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਅਵਸਥਾ "ਭਵ" ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ; ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਨਰਮ ਚੰਦ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣ "ਪਿਨਾਕੀ" ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ "ਅੰਬਿਕਾ" ਹੈ, ਜੋ ਪਾਣੀ-ਸਰੂਪ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਖੇਤ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਸੰਘਾਰਕ ਪ੍ਰਭੂ ਖੇਤ-ਗਿਆਨੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦਿਨ ਤ੍ਰਿਸੂਲਧਾਰੀ ਦੇਵਤਾ ਹੈ; ਰਾਤ ਤ੍ਰਿਸੂਲਧਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ; ਆਕਾਸ਼ "ਸ਼ੰਕਰ" ਹੈ; ਧਰਤੀ "ਸ਼ੰਕਰ" ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ "ਪ੍ਰਭੂ" ਹੈ, ਤਟ ਪਹਾੜ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਹੈ; ਰੁੱਖ ਬਲ-ਧਾਰੀ ਦੇਵਤਾ ਹੈ; ਬੇਲ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ। ਨਗਰਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਸਭ ਪੁਰਸ਼ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਭ ਮਹਿਲਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ, ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਸਾਰਾ ਜਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਨਰਮ ਚੰਦ-ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸਾਰਾ ਅਰਥ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਭਾਵ, ਜਿਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ "ਦੇਵੀ" ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ਼ਾਸਕ; ਉਹ "ਪ੍ਰਭੂ" ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਉੱਚਤਮ, ਪਵਿੱਤਰ, ਪੁਣਯ, ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਭਗਵਾਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੋਅ ਘਰ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵਿਅਪਕ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉੱਚਤਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਘਾਸ ਤੋਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਰੂਪ ਤੱਕ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਅਸਾਧਾਰਣ ਪ੍ਰਕਟ ਹੋਣ ਦੀ ਲੜੀ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਨੇੜਲੇਕ ਦੀ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਸਭ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਭਲਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ, ਨਮਸਕਾਰ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਰੂਪਤਾ ਸਮਝਾਈ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਰੂਪਤਾ ਕਿਵੇਂ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਤਾਂ ਸਭ ਮਹਾਨਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹੈ; ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਮੱਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਹਿਮਾ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਮਾਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਇਸ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੂਜੀ, ਉੱਚਤਮ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਅਤੇ ਲੁਕਵੀਂ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉੱਚਤਮ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਮਹਿਮਾ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਬਦ, ਮਨ, ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਉਥੇ ਹੀ ਹੈ। ਉਹੀ ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਉਹੀ ਉੱਚਤਮ ਲਕੜੀ, ਉਹੀ ਪਰਮ ਲਕੜੀ—ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ।