ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਚਾਰਯ, ਉਸੀ ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਅਕਾਰਹੀਣ ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਰੂਪ ਤੋਂ ਪਰੇ ਚਾਨਣ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਫਿਰ ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਓਂਕਾਰ ਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਓਂਕਾਰ ਆਕਾਰ ਲਿੰਗ ਹਨ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਰਤਾ ਤੇ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ, ਪੰਜ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਨੰਤ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਸੰਭੂ, ਸਭ ਦੇ ਗੁਰੂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਭਾਗ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਮਹਾਨ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ, ਨਿਵੀਂ ਹੇਠਾਂ ਨਮਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: "ਪਿਆਰੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਓਂਕਾਰ ਮੰਤਰ, ਜੋ ਮਾਤਾ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਮੇਰੀ ਹੀ ਮੂਲਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਜਪਾ ਕਰੋ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਗਿਆਨ ਪੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਲੱਖਮੀ ਸਦੀਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਚਿਰਕਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੌਦਹਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਅਰਦਰਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਦੀ ਜਪਾ ਨਾਲ ਅਖੂਟ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਰਦਰਾ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੁੰਨ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮ੍ਰਿਗਸ਼ੀਰਸ਼ਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪੁਨਰਵਸੂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਸੁਭ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਅਰਦਰਾ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਜਾ, ਹਵਨ ਤੇ ਭੇਟ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੋ। ਸਵੇਰੇ, ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਫਲ ਹੈ। ਚੌਦਹਵੀਂ ਜੋ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰੋ, ਤੇ ਜੇ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਲੰਬੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਿੰਗ ਤੇ ਮੂਰਤੀ, ਦੋਵੇਂ ਪੂਜਾ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਹਨ, ਪਰ ਲਿੰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲਿੰਗ ਦੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ।" "ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਓਂਕਾਰ ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਤੇ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰੋ। ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਚਾਹੇ ਆਪ ਜਾਂ ਹੋਰ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰੋ। ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੀ ਅਵਸਥਾ ਸੌਖੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।" ਇੰਝ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਉਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਲਿੰਗ ਕਿਵੇਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰੀਏ? ਥਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਕੀ ਹਨ? ਕਿਵੇਂ, ਕਿੱਥੇ, ਕਦੋਂ ਤੇ ਕੌਣ ਪੂਜਾ ਕਰੇ?" ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਮੈਂ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਸੁਭ ਸਮੇਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਜਾਂ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ, ਜਿੱਥੇ ਨਿੱਤ ਪੂਜਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਮਿੱਟੀ, ਪੱਥਰ ਜਾਂ ਧਾਤੂ ਦੇ ਲਿੰਗ, ਮਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰੋ। ਜਿਸ ਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਕਾਮਧੇਨੁ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੋਣ, ਉਹ ਪੂਜਾ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਮੰਗਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੋਣ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਲਈ ਸੁਖਸ਼ਮ ਰੂਪ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਅਡਿੱਗ ਲਈ ਸਥੂਲ ਰੂਪ। ਲਿੰਗ ਤੇ ਪੀਠ, ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਸਮੇਤ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਓ।" "ਲਿੰਗ ਦਾ ਪੀਠ ਚੋਰਸ, ਤਿਕੋਣ ਜਾਂ ਗਦਾ ਆਕਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਵਿਚਕਾਰ ਸੁਖਸ਼ਮ ਕੇਂਦਰ ਹੋਵੇ। ਐਸਾ ਪੀਠ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਲਿੰਗ ਮਿੱਟੀ, ਪੱਥਰ ਜਾਂ ਧਾਤੂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਣਾਓ; ਪੀਠ ਵੀ ਉਹੀ ਪਦਾਰਥ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਡਿੱਗ ਲਈ। ਇੱਕ ਹੀ ਲਿੰਗ ਤੇ ਪੀਠ ਸਥਾਪਤ ਕਰੋ, ਬਾਣ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ। ਲਿੰਗ ਦੀ ਮਾਪ ੧੨ ਅੰਗੁਲ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ। ਜੇ ਘੱਟ ਹੋਵੇ, ਫਲ ਘੱਟ ਮਿਲੇਗਾ; ਵਧੇਰੇ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਇਕ ਅੰਗੁਲ ਘੱਟ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਇਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਮੰਦਰ ਬਣਾਓ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗਣ ਹੋਣ। ਉਸ ਵਿੱਚ, ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਗਰਭਗ੍ਰਿਹ ਬਣਾਓ, ਜੋ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਾਂਗ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨੌਂ ਰਤਨਾਂ ਰੱਖੋ: ਨੀਲਮ, ਮਾਣਕ, ਮੂੰਗਾ, ਸੁਫਲ, ਪੰਨਾ, ਮੋਤੀ, ਮੂੰਗਾ, ਗੋਮੇਦ, ਹੀਰਾ—ਇਹ ਨੌਂ ਰਤਨ। ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਪਦਾਰਥ ਰੱਖੋ, ਵੇਦਿਕ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ।" "ਪੰਜ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਨਿਯਮਤ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਕਈ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਭੀ ਹਿੱਸਾ ਦਿਓ। ਗੁਰੂ ਤੇ ਆਚਾਰਯ ਨੂੰ ਧਨ ਤੇ ਮਨਚਾਹੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ। ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਚਾਹੇ ਮੂਰਖ ਹੋਣ ਜਾਂ ਗਿਆਨੀ, ਸਭ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿਓ।" "ਸਭ ਜੀਵਾਂ—ਅਚਲ, ਚਲ ਤੇ ਜੀਵੰਤ—ਸਭ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰੋ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਨੌਂ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਖੱਡ ਭਰੋ। ਸਦਯਾਦਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਾਠ ਕਰਕੇ, ਪਰਮ ਮੰਗਲਮਈ ਦੇਵੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਓਂਕਾਰ ਮੰਤਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰੋ। ਉੱਥੇ, ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਪੀਠ ਨਾਲ ਜੋੜੋ ਤੇ ਪੱਕੀ ਚੀਨ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੋ।" "ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੂਰਤੀ—ਜੋ ਪਰਮ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋਵੇ—ਸਥਾਪਤ ਕਰੋ। ਮੂਰਤੀ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਲਈ, ਬਾਹਰ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਨਾਲ। ਮੂਰਤੀ ਗੁਰੂਆਂ ਤੋਂ ਲਓ ਜਾਂ ਸਤਕਰਮੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ। ਦੋਵੇਂ, ਲਿੰਗ ਤੇ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।" "ਫਿਰ, ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ: ਅਚਲ ਤੇ ਚਲ। ਅਚਲ ਨੂੰ ਲਿੰਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ-ਬੂਟੇ ਆਦਿ। ਚਲ ਨੂੰ ਲਿੰਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਆਦਿ। ਅਚਲ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਚਲ ਨੂੰ ਭੇਟ।" "ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੀਠ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਇਆ ਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਲਿੰਗ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ, ਉਮਾ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿੰਗ, ਪੀਠ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਨਿੱਤ ਪੂਜਾ, ਜਿੰਨੀ ਸਮਰਥਾ ਹੋਵੇ, ਦਿਨ-ਚਿਹਨ ਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਵਾਂਗ ਕਰੋ। ਐਸਾ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਤ ਕਰੋ, ਜੋ ਸਿੱਧਾ ਸ਼ਿਵ ਅਵਸਥਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਓਹ ਚਲ ਲਿੰਗ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੋਲਾਂ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।" "ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਅਵਸਥਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੋ: ਆਮੰਤ੍ਰਣ, ਆਸਨ, ਅਰਘ, ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ। ਫਿਰ, ਆਚਮਨ, ਅਭਿਅੰਗ ਨਾਲ ਸਨਾਨ, ਵਸਤ੍ਰ, ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਧੂਪ, ਦੀਵਾ, ਤੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਭੇਟ ਕਰੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੇ ਪੂਜਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਧੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਈ।