ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਲਣ-ਫਿਰਣ ਦੇ ਰਾਜ਼ ਸਮਝਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸ਼ੰਭੂ, ਮਹਾਦੇਵ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਆਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਪਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਥਾਮਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਹਰੀ ਦਾ ਕਾਲ, ਭਯੰਕਰ ਅਤੇ ਮੌਤ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਰਾਖੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਹਰੀ, ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ, ਕੰਪਦਾ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਰਚਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਸਮਾਂ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਂ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ, ਦੇਵ-ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਵਰਖਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ-ਮੁਕਟ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਦੇਵਤੇ ਚੰਦ ਨੂੰ ਪੀਂਦੇ ਹਨ; ਆਦਿਤਿਆ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਅਸ਼ਵਿਨ ਅਤੇ ਮਾਰੁਤ ਵੀ। ਦੇਵ ਲੋਕ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸਿੱਧ ਲੋਕ, ਭੋਗੀ, ਮਨੁੱਖ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਕੀੜੇ ਅਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ—all ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਜੰਗਲ, ਝੀਲਾਂ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗ, ਸ਼ਾਸਤਰ, ਮੰਤਰ, ਸਤੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਯਜ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਕਾਲਾਗਨੀ ਤੋਂ ਸ਼ਿਵ ਤੱਕ ਦੇ ਲੋਕ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ, ਅਣਗਿਣਤ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਵਰਨ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਹੁਣ ਹੈ, ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕਾ, ਜਾਂ ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ; ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਮੱਧ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਭਾਗ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ, ਪਹਾੜ, ਬੱਦਲ, ਸਮੁੰਦਰ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਆਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ—ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਅਚਲ, ਚੇਤਨ ਜਾਂ ਅਚੇਤਨ—ਇਹ ਸਭ ਟਿਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਅਦਭੁਤ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਕੰਮ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਤਬ ਅਸੀਮ ਹਨ; ਇਹ ਮੈਂ ਵੇਦ ਦੀ ਵਾਣੀ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤੇ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਝਗੜੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਕੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਦੇ, "ਮੈਂ ਜਿੱਤਿਆ! ਨਹੀਂ, ਮੈਂ!" ਤਦ, ਮਹਾਂਪ੍ਰਭੂ, ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ, ਨਿਸ਼ਾਨ-ਰਹਿਤ ਯਕਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਘਾਸ ਦਾ ਤਿੰਨਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕੇ, ਉਹ ਹੀ ਸੱਚਾ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਜੇਤੂ ਹੈ।" ਯਕਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਜ੍ਰਪਾਣੀ—ਸ਼ਚੀਪਤੀ—ਕੁਝ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੱਸਿਆ ਅਤੇ ਘਾਸ ਦੇ ਤਿੰਨੇ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਤਿੰਨੇ ਨੂੰ ਮਨ ਨਾਲ ਵੀ ਨਾਹ ਚੁੱਕ ਸਕਿਆ, ਹੱਥ ਨਾਲ ਤਾਂ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ; ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਲਈ, ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟਿਆ। ਉਹ ਵਜ੍ਰ, ਯਕਸ਼ ਦੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ, ਘਾਸ ਦੇ ਤਿੰਨੇ ਦੁਆਰਾ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿੱਖੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਾਸੇ ਪੈ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਹੋਰ ਮਹਾਂਰਥੀ ਲੋਕ-ਰੱਖਵਾਲੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਥਿਆਰ ਉਸ ਤਿੰਨੇ 'ਤੇ ਸੁੱਟਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਮਹਾਂ ਅੱਗ ਭੜਕ ਉਠੀ, ਭਯੰਕਰ ਹਵਾ ਚੱਲੀ, ਅਤੇ ਜਲ-ਪ੍ਰਭੂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਲੈ ਸਮੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਘਾਸ ਦੇ ਤਿੰਨੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਯਤਨ ਕਰਦੇ, ਯਕਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਏ। ਤਦ ਇੰਦਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਯਕਸ਼ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ?" ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਖਦੇ, ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਚਮਕਦੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੱਸਦੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ; ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਯਕਸ਼ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ, "ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਯਕਸ਼ ਕੌਣ ਹੈ?" ਦੇਵੀ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਚੱਕਰ—ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਚਲ—ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।" ਉਸ ਦੁਆਰਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਨਸ਼ਟ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਸ਼ਾਸਕ ਨਹੀਂ—ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਉਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ; ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹੇਸ਼, ਸ਼ਿਵ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਕਥਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ—ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਚਲ—ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਿਵ, ਅਪਾਰ ਆਤਮਾ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਦਾ ਹੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਰੁਦ੍ਰ, ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਸਦਾਸ਼ਿਵ—ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੀ ਪੰਜ ਰੂਪ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ। ਈਸ਼ਾਨ, ਪੁਰੁਸ਼, ਅਘੋਰਾ, ਵਾਮਾ, ਅਤੇ ਸਦਯਾ—ਇਹ ਪੰਜ ਰੂਪ, ਦੇਵਤਾ ਦੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਈਸ਼ਾਨ ਰੂਪ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਭੋਗੀ, ਖੇਤਰ ਦੇ ਗਿਆਤਾ 'ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਤਪੁਰੁਸ਼ ਰੂਪ, ਨਿਸ਼ਚਲ, ਅਵ੍ਯਕਤ, ਗੁਣਾਂ-ਅਧਾਰਤ, ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਵਿਸ਼ਯ 'ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਿਨਾਕੀ ਦਾ ਅਘੋਰਾ ਰੂਪ, ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ, ਬੁੱਧੀ ਤੱਤ 'ਤੇ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਠ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਅਧਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਗਮਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਵਾਮਦੇਵ ਰੂਪ ਅਹੰਕਾਰ 'ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਸਦਯੋਜਾਤ ਰੂਪ, ਅਪਾਰ ਚਮਕ ਵਾਲਾ, ਮਨ 'ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ—ਚਲਣ ਵਾਲੀ, ਅਚਲ—ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਹੈ।