ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਹਰ ਜੀਵ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦਿਵਿਆ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਅੰਗ ਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੰਗ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ ਹਨ, ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਇਕ ਅੰਗ, ਸਿਰਫ ਆਪਣਾ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਸਾਰਾ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਹੈ। ਧੁਨੀਆਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ, ਤੇ ਬੋਲਣ ਵਰਗੇ ਕਰਮ ਕਰਨਾ, ਇਹ ਵੀ ਉਸੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਜੀਵ ਨੂੰ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਆਪਣਾ ਮੌਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਇਉਂ ਹੀ, ਸਾਹ ਤੇ ਹੋਰ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਨਾਮਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਹਵਾ, ਸ਼ਰਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਹਵਨ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਪਿੰਡ ਆਦਿ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਗ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਪਕਾਉਣ ਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਪਾਣੀ ਵੀ ਉਸੇ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ, ਸਦਾ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਥਾਮੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ, ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਪਾਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਵਰੁਣ ਸਦਾ ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈ। ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਹੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸਜ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਧਨ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਣੀ ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਕਰਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੰਦ ਬੁਧੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੇਸ਼, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੀਸ ਉੱਤੇ ਥਾਮਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੋ ਹਰੀ ਦਾ ਹਨੇਰਾ, ਭਿਆਨਕ, ਮੌਤ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਨਾਸ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ, ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣਾਉਂਦੇ, ਕੰਪਦੇ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰੀ, ਉਸੇ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋ ਕੇ, ਰਚਨਾ ਕਰਦੀ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਮਾਂ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਂ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮੀਂਹ ਆਦਿ ਵਰਗੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਮੀਂਹ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ-ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਦੇਵਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਾ ਪਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਆਦਿੱਤ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਤੇ ਮਰੁਤ ਵੀ। ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਸਿੱਧ, ਭੋਗੀ, ਮਨੁੱਖ, ਜਾਨਵਰ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ—ਸਭ ਉਸੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਜੰਗਲ, ਝੀਲਾਂ, ਵੇਦ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਸ਼ਾਸਤਰ, ਮੰਤ੍ਰ, ਸੂਕਤ ਤੇ ਯਜ्ञ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਕਾਲਾਗਨਿ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਤੱਕ ਦੇ ਲੋਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਅਣਗਿਣਤ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਵਰਨ—ਸਭ ਕੁਝ ਉਸੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਹੈ। ਜੋ ਹੁਣ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਭਾਗ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਭਾਗ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਇਥੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਹਾੜ, ਬੱਦਲ, ਸਮੁੰਦਰ, ਤਾਰੇ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤੇ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ—ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਅਚਲ, ਜਾਗਰੂਕ ਜਾਂ ਅਜਾਗਰੂਕ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਹੈ। ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ—ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਅਣਮੁੱਲੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦਾ ਇਹ ਚਮਤਕਾਰ। ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣੀ ਹੈ, ਸੁਣ! ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਝਗੜ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਮਾਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ—'ਮੈਂ ਜਿੱਤਿਆ! ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਜਿੱਤਿਆ!' ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਂਪ੍ਰਭੂ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੱਛਣ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਯਕਸ਼ ਵਾਂਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਇਕ ਤਿਨਕਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਤੁਸੀਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਤਿਨਕੇ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕੇ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਜੇਤੂ ਹੈ।' ਯਕਸ਼ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਜਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ, ਕੁਝ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਹੱਸਿਆ ਅਤੇ ਤਿਨਕਾ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸ ਤਿਨਕੇ ਨੂੰ ਫੜ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਹੱਥ ਨਾਲ ਤਾਂ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ। ਤਿਨਕਾ ਕੱਟਣ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਜਰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਵਜਰ ਯਕਸ਼ ਦੇ ਤਿਨਕੇ ਨਾਲ ਟਕਰਾਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਤਿਨਕਾ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਜਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਾਸੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ, ਹੋਰ ਭਾਰੀ-ਭਾਰੀ ਲੋਕਪਾਲ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਥਿਆਰ ਤਿਨਕੇ ਵੱਲ ਸੁੱਟਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਅੱਗ ਭੜਕ ਉਠੀ, ਤਗੜੀ ਹਵਾ ਵੱਗੀ, ਅਤੇ ਜਲ-ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਥਲ-ਪੁੱਥਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਲੇ ਸਮੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਇਉਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਮਿਲ ਕੇ, ਤਿਨਕੇ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਯਕਸ਼ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜਤਨ ਵਿਰਥ ਹੋ ਗਈ। ਤਦ ਇੰਦਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਯਕਸ਼ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?' ਪਰ ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਦਿਵਿਆ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਉਹ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੁਸਕਰਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਸਣੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਯਕਸ਼ ਤੋਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, 'ਇਹ ਅਜੋਬੀ ਯਕਸ਼ ਕੌਣ ਹੈ?' ਦੇਵੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, 'ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਚੱਕਰ, ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ, ਚਲਾਇਆ ਹੈ।' ਉਸੇ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਮੁੜ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ—ਸਭ ਕੁਝ ਉਸੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਉਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਏ।