ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਉਪਮਨਯੂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ austerity (ਤਪੱਸਿਆ) ਰਾਹੀਂ ਦੂਰ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਸਮ ਨਾਲ ਰਗੜਿਆ ਅਤੇ 'ਅਗਨੀ' ਆਦਿ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਉਚਾਰਨਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਉਪਮਨਯੂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਹੀ ਬਾਰ੍ਹ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਠਾ ਕਰਵਾਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚਤਮ ਗਿਆਨ ਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਸਾਰੇ ਦਿਵਯ ਪਾਸ਼ੁਪਤ, ਜੋ ਵ੍ਰਤਾਂ ਦੇ ਪਾਬੰਦ ਸਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜੋ ਸਰਵੋਚ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਉਦੇਸ਼ੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਉੱਚਤਮ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਸ਼ਿਵ, ਸਾਂਬਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਆਂ ਸਮੇਤ। ਵਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਹਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸਾਂਬਾ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਸਾਂਬਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਾਂਬਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ—ਜਾਂਬਵਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਕਰਤਬਾਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਗਿਆਨ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸਾਰੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਗਿਆਨ ਕੀ ਹੈ? ਸ਼ਿਵ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ? ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਮ ਨਿਰਮਲ ਹਨ, ਨੇ ਧੌਮਯਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪੁੱਛਿਆ? ਹੇ ਵਾਯੂ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਦੱਸੋ—ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਰੂਪ ਬਾਰੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਮਾਹਰ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੰਜਨ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪਰਮ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਗਿਆਨ ਮਹੇਸ਼ਾ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ। ਇਹੀ ਗਿਆਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ—ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ—ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿ ਦੀ ਜੀਵਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਬਾਰੇ। ਜਿਵੇਂ ਉਪਮਨਯੂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਸਿਖਾਇਆ, ਮੈਂ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਪਹਿਲਾਂ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਪਮਨਯੂ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ: "ਹੇ ਆਦਰਨੀਯ, ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਦਿਵਯ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਗਿਆਨ ਸੁਣਾਂ, ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ।" "ਪਾਸ਼ੁਪਤੀ ਦੇਵਤਾ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ? ਕੌਣ ਜੀਵ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਕਿਸ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਉਹ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ, ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?" ਉਪਮਨਯੂ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ ਤੋਂ, ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰ ਕੇ, ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ। "ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਤੱਕ, ਸਾਰੇ ਦੇਵ-ਦੇਵਤਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲੀ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਜੀਵ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਪਾਸ਼ੁਪਤੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਆਦਿ ਬੰਧਨਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ।" "ਉਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਭਾਵ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੌਵੀ (24) ਤੱਤ—ਮਾਇਆ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਗੁਣ—ਇਹ ਹਨ। ਇਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਵਸਤੂਆਂ, ਬੰਧਨਾਂ ਹਨ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਘਾਸ ਤੱਕ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੰਧਨਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਹੇਸ਼ਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਜੋ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਬੁੱਧੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਅਹੰਕਾਰ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਦਸ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਨ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਸੁੱਖਮ ਤੱਤ।" "ਦੇਵ-ਦੇਵਤਾ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਇਹ ਸੁੱਖਮ ਤੱਤ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਮਹਾਨ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਮਹਾ-ਤੱਤ, ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਤੱਕ।" "ਸਾਰੇ ਮਹਾ-ਤੱਤ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਅੰਤ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਬੁੱਧੀ ਸਮਝਦੀ ਹੈ, ਅਹੰਕਾਰ ਮਲਕੀਅਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਰਾਦਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਸੁਣਨ ਆਦਿ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ, ਜਿਵੇਂ ਧੁਨੀ ਆਦਿ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੜਦੇ ਹਨ।" "ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੀ ਦਿਵਯ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ-ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ।" "ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ; ਧੁਨੀਆਂ ਆਦਿ ਲੈਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਸਭ ਲਈ, ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਅਟੱਲ ਤੇ ਸਰਵੋਚ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਅੰਤ, ਮੌਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਅਕਾਸ਼, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਾਮਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਸੰਸਾਰ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।" "ਵਾਯੂ, ਸ਼ਰਵਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਹਵਨ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।" "ਅਗਨੀ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਪਕਾਉਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਾਣੀ, ਉਸ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨ-ਦਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਤਬ ਕਰਦੀ ਹੈ।" "ਧਰਤੀ, ਸਦਾ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਥੰਮਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ, ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।" "ਉਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਣੀਆਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਵਰੁਣ ਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਸੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ; ਯਕਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਧਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋ ਕੇ।" "ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ繁ਭਾਵ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਰਵ-ਪ੍ਰਭੂਤਾ, ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਬੰਧਨ-ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਕਥਾ, ਉਪਮਨਯੂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦੱਸ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।