ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਥਾ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪਣੇ ਸਵਰੂਪ, ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ فرمایا, "ਮੈਂ ਹੀ ਉਚਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਮੈਂ ਹੀ ਉਚਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਵਸਤੂ ਹਾਂ। ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਸਵਰੂਪ ਤੋਂ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਯਾਦ ਮੇਰੀ ਨਿਰੰਤਰ ਯਾਦ ਹੈ।" ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ: ਉੱਤਰ ਮੁਖ ਤੋਂ 'ਉ', ਪੱਛਮ ਤੋਂ 'ਕ', ਦੱਖਣ ਤੋਂ 'ਮ', ਤੇ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਬਿੰਦੂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਮੁਖ ਤੋਂ ਧੁਨੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪੰਜ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਇਹ ਇਕੱਠੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਓਮ ਦੇ ਇਕ ਅੱਖਰ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਨਾਮ ਤੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਵੀ ਵੈਦਿਕ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਤ ਹੈ; ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪੰਚ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ—'ਅ' ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ 'ਨ' ਤੱਕ। ਇਸ ਪੰਚ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਤੋਂ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਿਰ ਅਤੇ ਚਾਰ ਮੁਖਾਂ ਤੋਂ, ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੀ ਗਾਯਤਰੀ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ; ਉਹਨਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ, ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਸਭ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਦੁਆਰਾ, ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਹਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਭ ਰਾਜਸੀ ਮੰਤ੍ਰ ਸਿੱਧਾ ਹੀ शुभ ਭੋਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਲਈ, ਅਚਾਰਯ ਨੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਪਰਦਾ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਉੱਚਤ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਉਪਦੇਸ਼ਨਾ ਕੀਤੀ, ਆਪਣਾ ਕਮਲ-ਹਥਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਜਦ ਉਹ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਅੰਬਿਕਾ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਯੰਤ੍ਰ ਤੇ ਤੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਜਪ ਕੇ, ਅਚਾਰਯ ਨੇ ਉਹ ਦੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ। ਹਥਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਚਾਰਯ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅਕਾਰ ਰਹਿਤ ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਕਾਰ ਰਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਓਮ ਅੱਖਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਕੇਤਿਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਓਮ-ਆਕਾਰ ਲਿੰਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਚੀਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਪੰਜ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਵਰੂਪ, ਪੰਜ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਨੰਤ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਸ਼ੰਭੂ, ਗੁਰੂ, ਜੋ ਸਭ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਤੇ ਅੰਗ-ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਨਮਨ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ فرمایا, "ਪਿਆਰੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਓਮ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪੋ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਸਵਰੂਪ ਤੋਂ ਹੈ।" "ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਗਿਆਨ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੱਖਮੀ ਸਦੀਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੌਦਵੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਜਦ ਅਰਦਰਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਜਪ ਅਥਾਹ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਜਦ ਅਰਦਰਾ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰੂਤ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪੁੰਨ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮ੍ਰਿਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪੁਨਰਵਸੂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਹੈ।" "ਅਰਦਰਾ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਜਾ, ਹਵਨ, ਤੇ ਭੋਗ ਲਈ ਸਮਾਨ ਮੰਨੋ। ਸਵੇਰੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਬਹੁਤ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਚੌਦਵੀ ਤਾਰੀਖ ਜੋ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰੋ; ਜੇ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵਧੇਰੇ ਸਤਿਕਾਰ ਹੈ।" "ਲਿੰਗ ਤੇ ਬੇਰਾ (ਮੂਰਤੀ) ਪੂਜਾ ਲਈ ਸਮਾਨ ਹਨ, ਪਰ ਲਿੰਗ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਉਪਰ ਕਰਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" "ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਓਮ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ, ਤੇ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਪੰਚ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ। ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਸਮਗਰੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਸੰਸਕਾਰ ਕਰੋ।" "ਭੋਗ-ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮੇਰਾ ਸਵਰੂਪ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਿਖਾ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਉਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਲਿੰਗ ਕਿਵੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੀਏ? ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਲੱਛਣ ਕੀ ਹਨ? ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ, ਕਿੱਥੇ, ਕਦ, ਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਕਰਣੀ?" ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ فرمایا, "ਤੁਹਾਡੀ ਖ਼ਾਤਿਰ ਮੈਂ ਸਬ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਸ਼ੁਭ ਸਮੇਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਜਗ੍ਹਾ ਜਾਂ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ, ਜਿੱਥੇ ਨਿਯਮਤ ਪੂਜਾ ਹੋ ਸਕੇ—ਮਿੱਟੀ, ਪੱਥਰ, ਜਾਂ ਧਾਤੂ ਦੀ ਬਣੀ, ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਅਨੁਸਾਰ।" "ਇੱਛਾ-ਵૃਖ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵਾਲਾ ਲਿੰਗ ਪੂਜਾ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣ ਵਾਲਾ ਲਿੰਗ ਤੁਰੰਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਸੂક્ષਮ ਰੂਪ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਲਈ, ਤੇ ਸਥੂਲ ਰੂਪ ਥਾਂ ਵਾਲੇ ਲਈ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਲੱਛਣ ਤੇ ਆਧਾਰ ਨਾਲ, ਪੀਠ ਤੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਓ।" "ਲਿੰਗ ਦਾ ਪੀਠ ਚੌਕ, ਤਿਕੋਣ ਜਾਂ ਗਦਾ-ਆਕਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕੇਂਦਰ ਸੂਖਮ ਹੋਵੇ। ਐਸਾ ਪੀਠ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਲਿੰਗ ਮਿੱਟੀ, ਪੱਥਰ ਜਾਂ ਧਾਤੂ ਤੋਂ ਬਣਾਓ; ਪੀਠ ਵੀ ਉਹੀ ਸਮਗਰੀ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਸਥਿਰ ਲਿੰਗ ਲਈ ਵਧੀਆ ਹੈ।" "ਇੱਕ ਹੀ ਲਿੰਗ ਤੇ ਪੀਠ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ, ਬਾਣਾ-ਲਿੰਗ ਛੱਡ ਕੇ; ਲਿੰਗ ਦੀ ਉਚਾਈ ਬਾਰਾਂ ਅੰਗੁਲ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਹੈ।" "ਘੱਟ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਫਲ ਘੱਟ, ਵਧੇਰੇ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਇਕ ਅੰਗੁਲ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਓਹੀ ਨਤੀਜਾ।" "ਪਹਿਲਾਂ, ਮੰਦਰ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨਾਲ ਬਣਾਓ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਗਰਭਗ੍ਰਿਹ, ਆਇਨੇ ਵਾਂਗ ਸਜਾਇਆ ਹੋਵੇ।" "ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜਿਆਂ 'ਤੇ ਨੌ ਰਤਨ: ਨੀਲਮ, ਮਾਣਕ, ਮੂंगा, ਕ੍ਰਿਸਟਲ, ਤੇ ਪੰਨਾ; ਮੋਤੀ, ਮੂंगा, ਗੋਮੇਦ, ਹੀਰਾ—ਨੌ ਰਤਨ। ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਸਮਗਰੀ ਰੱਖੋ, ਵੇਦਿਕ ਕਰਮ ਨਾਲ।" "ਪੰਜ ਥਾਂਵਾਂ 'ਤੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਭੋਗ-ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਹਵਨ ਕਰੋ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਭਾਗ ਦਿਓ।" "ਗੁਰੂ ਤੇ ਅਚਾਰਯ ਨੂੰ ਧਨ ਤੇ ਇੱਛਿਤ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੋ, ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ; ਜੋ ਮੰਗਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿਓ, ਚਾਹੇ ਮੂਰਖ ਹੋਣ ਜਾਂ ਵਿਦਵਾਨ।" "ਸਭ ਜੀਵਾਂ—ਅਚਲ, ਚਲ ਤੇ ਜੀਵੰਤ—ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰੋ; ਸੂਨ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ ਤੇ ਨੌ ਰਤਨ ਭਰੋ।" "ਸਦਯਾਦੀ-ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਜਪ ਕਰਕੇ, ਪਰਮ ਮੰਗਲਮਯ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ, ਤੇ ਓਮਕਾਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰੋ, ਗੂੰਜਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ।" "ਉਥੇ, ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੋ, ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਪੀਠ ਨਾਲ ਜੋੜੋ; ਪੀਠ ਤੇ ਲਿੰਗ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਦਾ ਲਈ ਮਸਾਲ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਤੇ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਈ, ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਅਮੋਲਕ ਦਿਸ਼ਾ-ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ।