ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਉਸ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਉਪਮਨਯੂ ਨੇ ਉਥੇ ਹੀ ਭਾਰੀ ਤਪ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਹਵਾ 'ਤੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਸਿਰਫ਼ ਤਪ ਤੇ ਲਗਾ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਉਪਮਨਯੂ ਨੇ ਆਠ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਚੌਕ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਲਿੰਗਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਅੰਬਿਕਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹਨ, ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਪੰਜ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਨ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਨੌਜਵਾਨ, ਇਕੱਲਾ ਉਪਮਨਯੂ, ਜੋ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਿਵ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤਦ ਕੁਝ ਰਿਸ਼ੀ-ਦੈਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਰੀਚੀ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਪਮਨਯੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੈਤ-ਸੱਤਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਪਰ, ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤੰਗ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਪਮਨਯੂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਤਪ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ 'ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ' ਕਰਦਾ, ਯਾਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੁਕਾਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਦੈਤ ਤਪ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਉਪਮਨਯੂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਆਏ। ਉਪਮਨਯੂ ਦੇ ਤਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਪੂਰੀ ਜਗਤ—ਚਲ ਰਹੀ ਅਤੇ ਅਚਲ—ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਚਮਕ ਉਠੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਸਾਰੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਦੇਹਾਂ 'ਚ ਅਗਨਿ ਵਾਂਗ ਤਪਦੇ ਹੋਏ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੈਕੁੰਠ ਪਹੁੰਚੇ, ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਹਰੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, "ਇਹ ਕੀ ਹੈ?" ਅਤੇ ਕਾਰਨ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਗਿਆ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ। ਉਸ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨਮਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਪਮਨਯੂ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ, ਜੋ ਦੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕੋ।" ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਇਹ ਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਰੋਕਾਂਗਾ; ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਓ।" ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਪਿਨਾਕੀ ਦੇਵ, ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਸਦਾਸ਼ਿਵ, ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਸਿੱਧ, ਮਹਾਨ ਨਾਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਫੈਦ ਹਾਥੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਪਮਨਯੂ ਦੇ ਤਪ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਹਾਥੀ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਚਮਰੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੱਖੀ ਨਾਲ ਝਲਦਾ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਇੰਦਰ, ਸ਼ਚੀ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਸਫੈਦ ਛਤਰੀ ਫੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਭਾਗ੍ਯਸ਼ਾਲੀ ਸੋਮਾ, ਸਦਾਸ਼ਿਵ—ਇੰਦਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ—ਉਸ ਛਤਰੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਚੰਦ ਦੀ ਚਕਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਭੂ ਉਪਮਨਯੂ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਆਪਣਾ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ ਲਈ। ਉਪਮਨਯੂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਸਤਕ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ; ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਸਰਵ-ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਖੁਦ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਪਮਨਯੂ ਨੇ ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਹਰਾ—ਇੰਦਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ—ਗੰਭੀਰ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤਪ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਮੰਗ, ਹੇ ਨਿਸ਼ਚਲ! ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਧੌਮਿਆ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ।" ਇੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਤਦ ਉਪਮਨਯੂ—ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ—ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ।" ਇੰਦਰ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ, ਬੋਲਿਆ, "ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਬਣ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੀ ਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹਰ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ।" "ਰੁਦ੍ਰ, ਨਿਰਾਕਾਰ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਉਹ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੁਣ ਦੈਤ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਪਮਨਯੂ ਨੇ ਪੰਜ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ ਜਪਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਸਮਝ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਭਵਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲੀਲਾਵਾੜੀ ਵਿਚ ਇਹ ਸਭ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਸ-ਆਸ ਵਿੱਚ, ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਿਰਗੁਣ ਵਜੋਂ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਮਹੇਸ਼ਾ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਵਾਲੇ ਸਤ-ਅਸਤ, ਪ੍ਰਗਟ-ਅਪ੍ਰਗਟ, ਸਦਾ, ਏਕ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ—ਮੈਂ ਉਸ ਸਰਵੋਤਮ ਨੂੰ ਚੁਣਦਾ ਹਾਂ।" "ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੋ ਸਭ ਕਾਰਣ-ਕਾਰਣ ਦੀ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਂਖਿਆ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੱਚੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।" "ਸ਼ੰਭੂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਸਤ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਸਭ ਕਾਰਣਾਂ ਦਾ ਕਾਰਣ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਚੀਤਾ, ਜੋ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।" "ਹੋਰ ਕੀ ਕਹਿਣਾ? ਹੁਣ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਸਤ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ: ਜੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਭਵਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਸੁਣਣ ਦਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ—" "—ਤਾਂ, ਭਵਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਲਦੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਮੇਰੀ ਦੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਮੁਕ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਪਮਨਯੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਮਰਨ 'ਤੇ ਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਦੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ। ਫਿਰ, ਅਘੋਰ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਡਰਾਉਣੀ ਭਸਮ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਇੰਦਰ 'ਤੇ ਸੁੱਟੀ ਅਤੇ ਗਰਜ ਕੇ ਬੋਲਿਆ। ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਦੋ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਪਮਨਯੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ, ਅਗਨੀ ਵਾਂਗ ਧਿਆਨ ਲਗਾ ਕੇ। ਜਦਕਿ ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਸ ਨਿਸ਼ਚੈ 'ਤੇ ਸੀ, ਭਗਵਾਨ—ਭਾਗਾ ਦੀ ਅੱਖ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਉਸ ਦੇ ਯੋਗ-ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਰੋਕ ਲਿਆ।