ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਭ ਸੱਤਰ ਮਿਲੀਅਨ ਮਹਾਨ ਮੰਤ੍ਰ, ਪ੍ਰਣਵ ਦੇ ਸਮੇਤ, ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਉਸ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਉਸਤੋਂ ਹੀ ਮੁੜ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰ, ਚਾਹੇ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੋਣ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਇਕੋ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਹੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਆਪ ਸਭ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰਥ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਉੱਚ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨੀਵਾਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਸਦਾ ਸਭ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕਰਕੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ; ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਪੂਰਨ ਸਮਰਥ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮੰਤ੍ਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੋਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਹੀ ਅਪਣਾਉ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਜੀਭ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਅਣਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਸ਼ਿਵ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਨੀਵਾਂ ਅਸਤਰ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਸਾਧਨ ਹੈ; ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਇਹ ਵੀ ਉਸ ਮੂਲ ਤੋਂ ਹੀ ਉਪਜਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਅਪਣਾ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਤੇ ਜੋ ਚੋਟੀ ਦੀ ਭਸਮ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਅੱਗ ਨਾਲ ਪਾਵਨ ਹੋਈ, ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਆਫਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ; ਕੇਵਲ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ "ਸ਼ਿਵ ਭਲਾ ਕਰੇ" ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਤੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਕੇ, ਉਸਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, "ਦੇਵਤੇ ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਕਰਨ।" ਮਾਤਾ ਵੱਲੋਂ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਓਥੇ ਹੀ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ; ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਉਂਦਾ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਅੱਠ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਵੇਦੀ ਬਣਾਈ, ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਲਿੰਗ ਬਣਾਇਆ, ਉਥੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਅੰਬਿਕਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕੀਤਾ। ਪੂਰੇ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ, ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ, ਇਕੱਲਾ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਉਪਮਨਯੂ, ਜੋ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ—ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੁਝ ਰਿਸ਼ੀ-ਰੂਪੀ ਦੈਤ, ਜੋ ਮਰੀਚੀ ਦੀ ਲਾਂਤ ਨਾਲ ਦੈਤ ਬਣ ਗਏ ਸਨ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦੈਵੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ, ਤਾਕਿ ਉਸਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈ ਜਾਵੇ। ਉਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਰਿਹਾ, ਸਦਾ "ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ" ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਕੇਵਲ ਉਸਦੀ ਇਹ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਏ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਆਏ। ਉਸ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਪਮਨਯੂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਪੂਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ—ਚਲਦੀਆਂ ਤੇ ਅਚਲ—ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਚਮਕ ਉਠੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਗਏ ਤੇ ਹਰਿ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਹਰੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ?" ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਚਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਪਮਨਯੂ ਨਾਮਕ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਦੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਰਾਹ ਤੋਂ ਰੋਕੋ।" ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਵਾਂਗਾ; ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾ।" ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਪਿਨਾਕੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਰਵੋਚਤਮ ਭਗਵਾਨ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਓਥੇ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸਚੈ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਸੁਰਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਨਾਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਪ ਇੰਦਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਚਿੱਟੇ ਸੁੰਦਰ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਪਮਨਯੂ ਦੇ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਹਾਥੀ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਚਾਮਰ ਨਾਲ ਵਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਇੰਦਰ, ਸ਼ਚੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾਰ ਚਿੱਟਾ ਛਤਰ ਫੜੇ ਹੋਏ ਸੀ। ਸੋਮਾ-ਰੂਪ ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਛਤਰ ਨਾਲ ਐਸੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਗੋਲ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਉਪਮਨਯੂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਬਖ਼ਸ਼ਣ। ਉਪਮਨਯੂ ਨੇ ਜਦ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਮੇਰਾ ਆਸ਼ਰਮ ਤੁਹਾਡੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ; ਤੁਸੀਂ ਆਪ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਇਥੇ ਆਏ ਹੋ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਰਾ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਸੀ, ਘੰਭੀਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ, ਹੇ ਧੀਰਜਵਾਨ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਧੌਮਯਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ।" ਇੰਦਰ ਵਲੋਂ ਇੰਝ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਉਪਮਨਯੂ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਇੰਦਰ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ, ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਬਣ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ; ਸਦਾ ਕੇਵਲ ਮੇਰੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹਰ ਵਰ ਦਿਆਂਗਾ; ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ।" "ਰੁਦ੍ਰ, ਨਿਰਾਕਾਰ, ਤੇਰੇ ਕਿਸ ਕੰਮ ਆਵੇਗਾ? ਉਹ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਤਾ ਦੈਤ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਪਮਨਯੂ ਨੇ ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਦਿਆਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਅੱਗੇ ਰੱਖਿਆ। "ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਭਵ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਰਤੀ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਿਰਗੁਣ ਵੀ ਆਖ ਦਿੱਤਾ।" "ਮੈਂ ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣਦਾ ਨਹੀਂ।