ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਪੁਰਾਣਕਾਲ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਾਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੱਚ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਓਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਫਲ ਉਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਬੱਚਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਛੋਟਾ ਸੀ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਜੇਕਰ ਸਾਂਬਾ ਪੁੱਤਰ ਸੱਚਮੁਚ ਦੁਖ ਤੋਂ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਦੁਖ ਛੱਡੋ, ਹੇ ਮਾਤਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਉਸ ਨੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੱਤਾ, "ਸੁਣੋ ਮਾਤਾ, ਜੇ ਮਹਾਦੇਵ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਦੇਰ ਨਾਲ ਜਾਂ ਜਲਦੀ, ਮੈਂ ਦੁਧ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਤਾ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਪਿਆਰੇ, ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਸੋਚਿਆ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੋ—ਸਦਾ ਸਾਂਬਾ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ।" ਮਾਤਾ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ: "ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੇਵਕ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੇਵਕ ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ—ਸ਼ੰਕਰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਭਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।" ਮਾਤਾ ਨੇ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, "ਹਰ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕਰਮ, ਮਨ ਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ, ਸਿਰਫ਼ ਸਾਂਬਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ।" ਸ਼ਿਵ ਦੇ 'ਨਮ: ਸ਼ਿਵਾਯ' ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਸੱਤ ਕਰੋੜ ਵੱਡੇ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਓਮkaar ਆਖਿਰਕਾਰ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮੁੜ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ, ਚਾਹੇ ਕਿਰਪਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ 'ਨਮ: ਸ਼ਿਵਾਯ' ਮੰਤ੍ਰ ਹੀ ਸਭ ਅਧਿਕਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਸਭ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਹੋਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਪੂਰੀ ਰੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਸਾਮਾਨ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੋਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਪੰਜ ਅੱਖਰ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰੋ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਜੀਭ 'ਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਅਣਪਾਈ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਮਾਤਾ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਨੀਚ ਆਸਤਰ ਵੀ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਉੱਚੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਭਗਤੀ ਕਰੋ। ਮਾਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਚੰਗੀ, ਅੱਗ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੀ ਭਸਮ ਵੀ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਵੱਡੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ, ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਲੈ ਲੋ; ਇਸ ਦੀ ਜਾਪ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇਗੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਤਾ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, 'ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਹੋਣ', ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦ ਉਸਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਚਲੀ ਗਈ। ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਮਾਤਾ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, "ਦੇਵਤੇ ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਕਰਨ।" ਮਾਤਾ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਹੀ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਹਵਾ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦਾ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਠ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਚੌਕ ਬਣਾਇਆ, ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਲਿੰਗ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਅੰਬਿਕਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ। ਪੰਜ ਅੱਖਰ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ, ਇਕੱਲਾ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਉਪਮਨ्यु, ਜੋ ਸ਼ਿਵ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਲਗਾ ਕੇ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਕੁਝ ਰਿਸ਼ੀ-ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ, ਜੋ ਮਰੀਚੀ ਦੀ ਲਾਨਤ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸਨ, ਉਸਨੂੰ ਅਸੁਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਤੰਗ ਕੀਤਾ, ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਪਰ, ਉਹ ਉਪਮਨ्यु, ਹਮੇਸ਼ਾ 'ਨਮ: ਸ਼ਿਵਾਯ' ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਿਆਂ, ਤਪੱਸਿਆ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ। ਉਸਦੀ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਗਏ, ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਮਿਲਿਆ। ਉਪਮਨ्यु ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ, ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਉਹ ਸਭ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰਾਂ 'ਚ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤਪਦੇ ਹੋਏ, ਤੁਰਕੇ ਵੈਕੁੰਠ ਗਏ, ਤੇ ਹਰੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਾ, ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸਿਆ। ਹਰੀ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੋਚਿਆ 'ਇਹ ਕੀ ਹੈ?' ਤੇ ਕਾਰਨ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਹ ਤੁਰਕੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਗਿਆ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਰੀ ਨੇ ਨਮਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਪਮਨ्यु ਹੈ, ਜੋ ਦੁਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕੋ।" ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰੋਕਾਂਗਾ; ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਓ।" ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹਨ, ਨੇ ਸਾਰੇ ਅਮਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਪਿਨਾਕੀ, ਸਰਵੋੱਚ ਪ੍ਰਭੂ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਥੇ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸਚੈ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਸਦਾਸ਼ਿਵ, ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਸਿੱਧ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਸर्पਾਂ ਸਮੇਤ, ਖੁਦ ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਫੈਦ ਹਾਥੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਪਮਨ्यु ਦੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਹਾਥੀ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਚਮਰੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੱਖਾ ਨਾਲ ਠੰਢਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਇੰਦਰ, ਸ਼ਚੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਸਫੈਦ ਛਤਰੀ ਫੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਭਗਵਾਨ ਸੋਮਾ, ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਇੰਦਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਛਤਰੀ ਨਾਲ ਉਹੀ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਚੰਦ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਸਰਵੋੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਉਪਮਨ्यु ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਪਹੁੰਚੇ, ਦਇਆ ਕਰਨ ਲਈ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਿਰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ...