ਸੁਰਗ ਅਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਹੀਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਲਈ ਭਕਤੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਦੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਰਾਜ, ਸੁਰਗ, ਮੋਖ, ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ—ਇਹ ਪਿਆਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਭਾਵਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਦੂਜੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਜੋ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਵਾਰ, ਮਾਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਦੁੱਧ ਕਿਵੇਂ ਲਿਆ ਜਾਵੇ? ਦੂਧ ਲੈਣ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਰੀਆ ਨਹੀਂ, ਪੁੱਤ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਹਾਂ।" ਬਹੁਤ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਕਮੀ ਕਰਕੇ, ਮਾਤਾ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦੁੱਧ ਦਿੱਤਾ। "ਤੇਰੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਘਰ, ਤੂੰ ਸੱਚਾ, ਮਿੱਠਾ, ਉਬਲਿਆ ਦੁੱਧ ਪੀਤਾ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਸਵਾਦ ਜਾਣ ਕੇ, ਤੂੰ ਇਹ ਪੀ ਲਿਆ, ਤੇ ਹੁਣ ਉਸੇ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਉਹ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ," ਕਹਿ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਰੋਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। "ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਤੈਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ।" ਜੋ ਕੁਝ ਭਾਵਾ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਸੰਬਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੰਗਤੀਆਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। "ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਧਨ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ; ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਅਸੀਂ ਗਰੀਬ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਿਹਾ।" "ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।" ਮਾਤਾ ਦੇ ਇਹ ਸੱਚੇ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ—ਜਿਹੜਾ ਹਾਲੇ ਛੋਟਾ ਸੀ—ਅੰਦਰੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਉਦਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਦਿਲੇਰੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: "ਜੇ ਸੰਬਾ ਪੁੱਤਰ ਦੁਖ ਤੋਂ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਜੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਦੁਖ ਛੱਡੋ, ਵੱਡੀ ਭਾਗਵਤੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਮਾਤਾ, ਮੇਰੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੋ: ਜੇ ਮਹਾਦੇਵ ਕਿਤੇ ਵੀ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਜਾਂ ਜਲਦੀ, ਮੈਂ ਦੁੱਧ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਲਿਆਉਂਗਾ।" ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਤਾ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪਿਆਰੇ, ਤੂੰ ਚੰਗਾ ਸੋਚਿਆ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਹੁਣ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ—ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਬਾ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ।" "ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹਨ, ਸਭ ਦਾ ਆਖਰੀ ਕਾਰਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੇਵਕ ਹਨ।" "ਅਸੀਂ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸੇਵਕ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ—ਸ਼ੰਕਰ, ਜਗਤ ਦੇ ਭਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।" "ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕਰਮ, ਮਨ ਤੇ ਬਚਨ ਨਾਲ, ਸਿਰਫ਼ ਸੰਬਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੰਗਤੀਆਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ।" "ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 'ਨਮ: ਸ਼ਿਵਾਯ' ਮੰਤਰ ਹੀ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ।" "ਸੱਤ ਕਰੋੜ ਵੱਡੇ ਮੰਤ੍ਰ, ਪ੍ਰਣਵ ਸਮੇਤ, ਆਖਰਕਾਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੁੜ ਉਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।" "ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ, ਕਿਰਪਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਹੀ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ।" "ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਆਪ ਸਭ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਉੱਚੇ ਜਾਂ ਹੇਠਲੇ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਹੋਰ ਸਭ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ালী ਹੈ; ਕੋਈ ਹੋਰ ਮੰਤ੍ਰ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਰੱਖਿਆ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੋਰ ਮੰਤ੍ਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਹੀ ਅਪਣਾਓ; ਜਦ ਇਹ ਜੀਭ 'ਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਅਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।" "ਹੇ ਸ਼ੈਵ, ਹੇਠਲਾ ਅਸਤਰ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਹੈ; ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਅਪਣਾਓ।" "ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਚੋਟੀ ਵਧੀਆ ਭਸਮ, ਜੋ ਅੱਗ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈ, ਵੱਡੀਆਂ ਆਫ਼ਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਮੇਰੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ ਲੈ ਲੈ; ਇਸ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਕੇ, ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਤਾ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ, 'ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਹੋਣ' ਦੀ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਚਲੀ ਗਈ। ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਪस्या ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਮਾਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਦੇਵਤੇ ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਕਰਣ।" ਮਾਤਾ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਥੇ ਕਠੋਰ ਤਪस्या ਕੀਤੀ; ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਹਵਾ 'ਤੇ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਮਨ ਲਗਾ ਕੇ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਅਠ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਇਕ ਵੇਦੀ ਬਣਾਈ, ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਲਿੰਗਾ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਉਥੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਅੰਬਿਕਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੰਗਤੀਆਂ, ਜੋ ਅਜਰ-ਅਮਰ ਹਨ, ਨੂੰ ਆਮੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉੱਚੀ ਤਪस्या ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਤਪस्या ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ, ਇਕੱਲਾ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਉਪਮਨਯੂ, ਜੋ ਦੁੱਗਣੇ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਿਵ 'ਤੇ ਟਿਕਾ ਹੋਇਆ ਸੀ—ਕੁਝ ਰਿਸ਼ੀ-ਰਾਖਸ, ਜੋ ਮਰੀਚੀ ਵਲੋਂ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਖਸੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਪਮਨਯੂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ 'ਨਮ: ਸ਼ਿਵਾਯ' ਦੀ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦਾ, ਯਾਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਉਚਾਰਣ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਏ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਆਏ। ਉਪਮਨਯੂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ—ਚਲਦਿਆਂ ਅਤੇ ਅਚਲ—ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਚਮਕ ਉਠੇ। ਫਿਰ, ਉਹ ਸਾਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇਜ਼ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਜਲਦੀ ਵੈਕੁੰਠ ਗਏ, ਤੇ ਹਰੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਸਾਰਾ ਵਿਰਤਾਂਤ ਸੁਣਾਇਆ। ਹਰੀ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਕੀ ਹੈ?" ਤੇ ਕਾਰਨ ਸਮਝ ਕੇ...