ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤਤਾ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਰਪਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵਧਦਾ ਤੇ ਫਲਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਅੱਗ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਵਾ ਸਭ ਕੁਝ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਇਸੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਪੰਜ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਪੰਜ ਚਿਹਰੇ ਹਨ—ਚਾਰ ਚਿਹਰੇ ਚਾਰੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਚਿਹਰਾ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਹੇ ਪੁੱਤ੍ਰੋ! ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਦੋ ਕਰਮ—ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਪਾਲਣਾ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੱਡੀ ਕਿਰਪਾ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਅ ਹੈ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਪਰ ਦੋ ਉੱਚੇ ਕਰਮ—ਕਿਰਪਾ, ਜੋ ਕਿ ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦੇ। ਕਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਚੁੱਕੇ ਹੋ, ਪਰ ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲੇ। ਰੂਪ, ਪਹਿਰਾਵਾ, ਕਰਮ, ਵਾਹਨ, ਆਸਨ, ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਆਦਿਕ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਬਛੜਿਆਂ! ਮੇਰੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਭੁਲਾਵਾ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਮੇਰਾ ਗਿਆਨ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਮਹੇਸ਼ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਹੁਣ ਤੋਂ ਉਹ ਮੰਤਰ ਜਪੋ ਜੋ 'ਓਮ' ਨਾਮ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਹਾਨ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਮੰਤਰ 'ਓਮ' ਸਿਖਾਇਆ ਹੈ; 'ਓਮ' ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ। ਇਹ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਨ ਵਾਲਾ ਮੈਂ ਆਪ ਹਾਂ, ਤੇ ਇਹ ਮੰਤਰ ਮੇਰੀ ਹੀ ਸਵਭਾਵਿਕ ਰੂਪਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਯਾਦ ਹੀ ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ 'ਉ', ਪੱਛਮੀ ਤੋਂ 'ਕ', ਦੱਖਣੀ ਤੋਂ 'ਮ', ਤੇ ਪੂਰਬੀ ਤੋਂ ਬਿੰਦੂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੇਂਦਰੀ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਧੁਨੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਪੰਜ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਫੇਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੁਬਾਰਾ 'ਓਮ' ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ—ਨਾਮ ਤੇ ਰੂਪ, ਦੋਵੇਂ ਵੇਦ ਪਰਿਵਾਰ—ਇਹ ਮੰਤਰ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, 'ਅ' ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ 'ਨ' ਤੋਂ ਵੀ। ਇਸ ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਤੋਂ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾਵਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ; ਇਸ ਲਈ, ਸਿਰ ਤੇ ਚਾਰ ਚਿਹਰਿਆਂ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਪਦ ਵਾਲੀ ਗਾਇਆਤ੍ਰੀ ਵੀ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਜਨਮੇ, ਤੇ ਬੇਅੰਤ ਮੰਤਰ; ਉਹਨਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸਿੱਧੀਆਂ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੇ ਲਾਭ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਰਾਹੀਂ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਸਾਰੇ ਰਾਜਸੀ ਮੰਤਰ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਮੰਗਲਮਈ ਭੋਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਲਈ, ਗੁਰੂ ਨੇ ਉਥੇ ਇੱਕ ਪਰਦਾ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਉੱਚਾ ਮੰਤਰ ਉਪਦੇਸ਼ਿਆ, ਆਪਣਾ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਹੱਥ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਜਦ ਉਹ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਨੇ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਯੰਤ੍ਰ ਤੇ ਤੰਤ੍ਰ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਜਪਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਮੇਤ, ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਕਾਰ ਰਹਿਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਤੇਜ ਰਹਿਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸਭ ਦੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। 'ਓਮ' ਅੱਖਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, 'ਓਮ' ਆਕਾਰ ਲਿੰਗ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਰਤਾ ਤੇ ਪੰਜ ਚਿਹਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰੂਪ, ਪੰਜ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਆਪ ਹੀ ਪਰਮ, ਅਣਗਿਣਤ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸ਼ੰਭੂ ਗੁਰੂ, ਜੋ ਸਭ ਰੂਪ ਤੇ ਨਿਰਵਿਭਾਗ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਨਮਨ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਪ੍ਰਿਅੋ! ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। 'ਓਮ' ਮੰਤਰ ਜਪੋ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਜੋ ਮੇਰੀ ਹੀ ਸਾਰਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਗਿਆਨ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲਾਭ ਸਦਾ ਲਈ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੌਦਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਜਦ ਅਰਦਰਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਥਾਹ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਅਰਦਰਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗਤਿ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੁੰਨ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮ੍ਰਿਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਦਾ ਅਖੀਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਤੇ ਪੁਨਰਵਸੂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਮੰਗਲਮਈ ਹਨ। ਅਰਦਰਾ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਜਾ, ਹੋਮ, ਤੇ ਹੋਮ ਸਮੱਗਰੀ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੋ। ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ, ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਚੌਦਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਨਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਵਧੇ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਿੰਗ ਤੇ ਮੂਰਤੀ (ਬੇਰਾ) ਦੋਵੇਂ ਪੂਜਾ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਹਨ, ਪਰ ਲਿੰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲਿੰਗ ਦੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ। ਲਿੰਗ ਨੂੰ 'ਓਮ' ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਤੇ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ। ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ, ਆਪਣਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਕਰੋ। ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਸਮਰਪਣ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਮੇਰਾ ਦਰਜਾ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਉਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ—ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ? ਥਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਕੀ ਹਨ? ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ, ਕਿੱਥੇ, ਕਦੋਂ, ਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਕਰਨੀ ਹੈ? ਗੁਰੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਸ਼ੁਭ ਸਮੇਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਜਾਂ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਜਿੱਥੇ ਨਿਯਮਤ ਪੂਜਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਉੱਥੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ—ਚਾਹੇ ਮਿੱਟੀ, ਪੱਥਰ ਜਾਂ ਧਾਤੂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਲਿੰਗ ਕਾਮਧੇਨੁ ਵਰਗੀਆਂ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪੂਜਾ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਮੰਗਲ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੋਣ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੂਖਮ ਰੂਪ ਚਲ ਲਿੰਗਾਂ ਲਈ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਸਥਿਰ ਲਿੰਗਾਂ ਲਈ ਸਥੂਲ ਰੂਪ। ਇਹ ਲਿੰਗ ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੇ ਆਧਾਰ ਸਮੇਤ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਲਿੰਗ ਦਾ ਆਧਾਰ ਚੌਰਸ, ਤਿਕੋਣ, ਜਾਂ ਗਦਾ ਆਕਾਰ ਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੁਖਮ ਹੋਵੇ। ਐਸਾ ਆਧਾਰ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਲਿੰਗ ਮਿੱਟੀ, ਪੱਥਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ, ਜਾਂ ਧਾਤੂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਆਧਾਰ ਵੀ ਲਿੰਗ ਵਾਲੀ ਹੀ ਸਮੱਗਰੀ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਸਥਿਰ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਖਾਸ ਹੈ।