ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਉਪਮਨਯੂ, ਜੋ ਵਿਆਘ੍ਰਪਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਦੁੱਧ ਪੀ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮਾਂ, ਹੇ ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਤਪਸਵਿਨੀ, ਮੈਨੂੰ ਗਾਊਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਦੇ। ਮੈਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਗੁੰਮ ਗਰਮ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਪੀਣਾ, ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਮਿੱਠਾ ਦੁੱਧ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਆਘ੍ਰਪਾਦ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ, ਜੋ ਆਪ ਤਪਸਵਿਨੀ ਸੀ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਚਾਤੀ ਲਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਘਰੀਬੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰੋ ਪਈ। ਉਪਮਨਯੂ, ਜੋ ਬੱਚਾ ਸੀ, ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ “ਦੇ, ਦੇ” ਆਖ ਕੇ ਮਾਂ ਕੋਲ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਤੇ ਉਹ ਬੜੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਜਿੱਦ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਿਆਘ੍ਰਪਾਦ ਦੀ ਤਪਸਵਿਨੀ ਘਰਵਾਲੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਚੁਪ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਸੋਚਿਆ। ਉਸਨੇ ਜਿਹੜੇ ਕੁਝ ਦਾਣੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲਿਆਏ ਸਨ, ਉਹ ਪੀਸ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਬੜੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਆ, ਆ ਬੱਚੇ।” ਉਸਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾਇਆ ਤੇ ਉਹ ਨਕਲੀ ਦੁੱਧ ਉਸਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਪਮਨਯੂ ਨੇ ਜਦ ਮਾਂ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਨਕਲੀ ਦੁੱਧ ਪੀਤਾ, ਤਾ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਇਹ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।” ਮਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਵੇਖੀ, ਤਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਸੁੰਘਿਆ, ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝੀਆਂ, ਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗੀ: “ਸਵਰਗ ਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਭਾਗ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਵੱਲ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ। ਰਾਜ, ਸਵਰਗ, ਮੁਕਤੀ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਵਾਲਾ ਖਾਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਕੁਝ ਭਵ ਦੇ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਦੁੱਧ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਦੁੱਧ ਦਾ ਕੋਈ ਜਰੀਆ ਨਹੀਂ, ਬੱਚੇ, ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਹਾਂ। ਘੋਰ ਗਰੀਬੀ ਕਰਕੇ ਤੇ ਭਾਗ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਨਕਲੀ ਦੁੱਧ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਘਰ ਕੁਝ ਖਰਾ, ਮਿੱਠਾ, ਉਬਲਿਆ ਦੁੱਧ ਪੀਤਾ ਸੀ; ਉਸਦਾ ਸੁਆਦ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੁਣ ਉਸੀ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈਂ, ‘ਇਹ ਉਹ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ,’ ਤੇ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਦੁੱਖ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਕੁਝ ਭੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਾਂਬਾ ਤੇ ਉਸਦੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਸੁੱਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਮਾਲ-ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ; ਉਹ ਤਾਂ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਧਨ ਲਈ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਗਰੀਬ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬੱਚੇ, ਉਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸੱਚੀਆਂ ਤੇ ਦੁੱਖ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਪਮਨਯੂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਬੱਚਾ ਸੀ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗਾ: “ਜੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਾਂਬਾ ਪੁੱਤਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਜੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਹਨ, ਤਾਂ ਹੇ ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਮਾਂ, ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਸੁਣ ਮਾਂ, ਜੇ ਮਹਾਦੇਵ ਕਿਤੇ ਵੀ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਜਾਂ ਜਲਦੀ, ਮੈਂ ਜਰੂਰ ਦੁੱਧ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ।” ਇਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਬੱਚੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਂ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੀ: “ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ—ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਂਬਾ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ। ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਸਭ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਉਸੇ ਨੇ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਰਚਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਵੀ ਉਸਦੇ ਸੇਵਕ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸੇਵਕ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ—ਸ਼ੰਕਰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕਰਮ, ਮਨ ਤੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਂਬਾ ਤੇ ਉਸਦੇ ਗਣਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰ, ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ‘ਨਮ: ਸ਼ਿਵਾਯ’ ਮੰਤ੍ਰ ਸਿੱਧਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ। ਸੱਤਰ ਮਿਲੀਅਨ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਮੰਤ੍ਰ, ਉਮਕਾਰ ਸਮੇਤ, ਆਖਰਕਾਰ ਉਸ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ, ਕਿਰਪਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਇਹ ਇਕ ਮੰਤ੍ਰ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਧਿਕਾਰ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਆਪ ਸਭ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉੱਚਾ ਜਾਂ ਨੀਵਾਂ, ਐਸੇ ਹੀ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਭ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਹੋਰ ਸਭ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ; ਕੋਈ ਹੋਰ ਮੰਤ੍ਰ ਇਸਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਜੋ ਪੂਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕੇ। ਇਸ ਲਈ ਹੋਰ ਮੰਤ੍ਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੂੰ ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ; ਜਦ ਇਹ ਜੀਭ ਉੱਤੇ ਵੱਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਨੀਵਾਂ ਅਸਤ੍ਰ ਵੀ ਸ਼ੈਵਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਜਰੀਆ ਹੈ; ਜਾਨ ਲੈ ਕਿ ਇਹ ਉਥੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਹੀ ਭਗਤੀ ਕਰ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਤੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਸਮ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ; ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਜਪਣ ਨਾਲ ਹੀ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਤੇ ‘ਸ਼ਿਵ ਹੋਵੇ’ ਆਖ ਕੇ, ਮਾਂ ਨੇ ਉਹ ਬਚਨ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ। ਉਪਮਨਯੂ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਮਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, “ਦੇਵਤੇ ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਕਰਨ।