ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਆਘਰਪਾਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉਪਮਨਯੂ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕੋਈ ਆਮ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲੈ ਆਇਆ। ਪਰ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਗਿਆਨ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵੱਲ ਝੁਕਾਅ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਪੀਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਗੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਤਪੱਸਿਆ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ—ਵਾਹ ਰਾਖ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਹਾਸਲ ਹੋਈ। ਇਹ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀਆਂ ਸਮਾਪਤੀਆਂ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲੀਆਂ। ਉਸ ਬੱਚੇ ਉਪਮਨਯੂ ਨੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਰਪਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਿਵ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਤੀ ਜੋ ਅਡੋਲਤਾ ਸੀ, ਉਹਦੀ ਜੜ੍ਹੀ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਬਚਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜੋ ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਦੁੱਧ ਪੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਈਰਖਾ ਕਰਕੇ, ਉਪਮਨਯੂ ਨੇ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਦੁੱਧ ਪੀਤਾ। ਫਿਰ, ਮਨ ਚੰਗਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਮਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਗਾਂ ਦਾ ਮਿੱਠਾ ਦੁੱਧ ਦੇ, ਮੈਂ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਜਿਹਾ, ਗੁਣਗੁਣਾ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਪੀਣਾ, ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਿੱਠਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਿਆਘਰਪਾਦ ਦੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਸੀ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਚੰਨ੍ਹ ਲਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਗਰੀਬੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਰੋ ਪਈ। ਉਪਮਨਯੂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮਾਂ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, "ਦੇ, ਦੇ," ਤੇ ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਰੁਦ੍ਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਧਰਮਪਤਨੀ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰਨ ਦਾ ਜਤਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਦਾਣੇ, ਜੋ ਉਸਨੇ ਚੁਣ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਸੀ, ਪੀਸ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ, ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ, "ਆ, ਆ ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ," ਤੇ ਦੁੱਖੀ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਝੱਠੂ ਦੁੱਧ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਪਮਨਯੂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੁੱਧ ਪੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝ ਆ ਗਈ ਕਿ ਇਹ ਅਸਲੀ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਇਹ ਤਾਂ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ।" ਮਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਚੰਨ੍ਹ ਲਿਆ, ਉਸਦੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਸੁੰਘਿਆ, ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਪੋਂਛਿਆ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, "ਬੇਟਾ, ਸਵਰਗ ਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ। ਰਾਜ, ਸਵਰਗ, ਮੁਕਤੀ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਭੋਜਨ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ। ਭਾਵਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਦੂਜੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਦੁੱਧ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲੇ? ਦੁੱਧ ਲਈ ਕੋਈ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ, ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ ਹਾਂ। ਬੇਹੱਦ ਗਰੀਬੀ ਤੇ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਦੁੱਧ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਮੇ ਦੇ ਘਰ, ਤੂੰ ਸਾਫ, ਮਿੱਠਾ, ਉਬਲਿਆ ਦੁੱਧ ਪੀਤਾ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਸਵਾਦ ਜਾਣ ਕੇ ਹੁਣ ਤੂੰ ਉਹੀ ਯਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈਂ, 'ਇਹ ਉਹ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ,' ਤੇ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਕੁਝ ਭੀ ਸਾਂਬਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਧਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ; ਉਹ ਤਾਂ ਹਰ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਦੇ ਵੀ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਗਰੀਬ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਉਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।" ਮਾਂ ਦੇ ਇਹ ਸੱਚੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਪਮਨਯੂ ਅੰਦਰੋਂ ਰਤਾ-ਰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਸਗੋਂ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਜੇ ਸਾਂਬਾ ਪੁੱਤਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮਰ ਗਿਆ, ਜੇ ਸ਼ੰਕਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਾਂ, ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦੇ; ਸਭ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਮਾਂ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ—ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮਹਾਦੇਵ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਦੇਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜਲਦੀ, ਮੈਂ ਦੁੱਧ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਲਿਆਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਂ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਪੁੱਤ੍ਰ, ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਸੋਚ ਕੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ, ਸਦਾ ਸਾਂਬਾ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰ। ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਉਸਦੇ ਸੇਵਕ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਵੀ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸੇਵਕ ਹਾਂ, ਜਿਸਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ—ਉਹ ਸ਼ੰਕਰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕਰਮ, ਮਨ ਤੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਂਬਾ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰ, ਸੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ। ਉਸ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ 'ਨਮ: ਸ਼ਿਵਾਯ' ਮੰਤਰ ਹੀ ਸਿੱਧਾ ਉਚਾਰਣ ਹੈ।