ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਦੁਬਾਰਾ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਭਸਮ ਨਾਲ ਢੱਕ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਗਿਆ ਜੋ ਵੱਡੇ ਉਲੰਘਣਾਂ ਵਲੋਂ ਪੈਦੇ ਹੋਏ ਸਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਭਸਮ, ਜਿਸਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਸਰਵੋਚ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਭਸਮ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਭਸਮ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਸਮ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਭਸਮ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਸਮ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਰੀਰ ਭਸਮ ਨਾਲ ਲਿਪਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਰੇਖਾਵਾਂ ਭਸਮ ਦੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਭਸਮ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਭਸਮ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ, ਪਿਸਾਚ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਰੋਗ ਵੀ, ਭਸਮ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਭਸਮ ਨੂੰ ਭਸਮ ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਚਮਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਗੰਦਗੀ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਭਸਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜੀਵਨ ਦਾ ਉਤਪਾਦਕ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਭਸਮ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ? ਸਵੈੰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਜੋ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਭੀ ਭਸਮ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਸਮ, ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹੈ, ਸ਼ੈਵਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਸਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਧੌਮਯ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਵਿਪਤੀਆਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ, ਪਸ਼ੁਪਤ ਵ੍ਰਤ ਕਰਕੇ, ਭਸਮ ਨੂੰ ਧਨ ਵਾਂਗ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਸਮ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਧੌਮਯ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਸ਼ੁਸ਼ੂਨਾ ਨੇ, ਦੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਇਹ ਬੱਚਾ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀਆਂ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਬਣਿਆ? ਜਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸੱਚੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਿਆ? ਅਤੇ, ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਕਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਸਰਵੋਚ ਸ਼ਕਤੀ—ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭਸਮ—ਕਿਵੇਂ ਪਾਈ? ਇਹ ਬੱਚਾ ਆਮ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ; ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਆਘਰਪਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਪੂਰਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਲੀਲਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਗ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਦੇ ਉੱਤੇ ਵਡਿਆਈ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਜਵਾਨੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ। ਪਵਿੱਤਰ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਵੋਚ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਰੂਪ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਦੀਆਂ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਬਣਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਮਿਲੀ; ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੰਦਨ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਸ਼ਿਵ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਬੋਲ ਉਸਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਬਣੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਦੁੱਧ, ਈਰਖਾ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਰ-ਭਰਾ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਦੁੱਧ ਪੀ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੀ ਲਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁੱਧ ਪੀ ਚੁੱਕਾ, ਤਾਂ ਵਿਆਘਰਪਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਪਮਨਯੂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ। "ਮਾਂ, ਹੇ ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਤਪਸਵਿਨੀ, ਮੈਨੂੰ ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਦੇ, ਮੈਂ ਥੋੜ੍ਹਾ, ਗੁਣਗੁਣਾ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਪੀਣਾ, ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਿੱਠਾ ਦੁੱਧ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸਦੀ ਤਪਸਵਿਨੀ ਮਾਂ, ਵਿਆਘਰਪਾਦ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਚੰਨ੍ਹ ਲਾ ਕੇ, ਦੁੱਖੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੀ ਗਰੀਬੀ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਉਪਮਨਯੂ, ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ "ਦੇ, ਦੇ" ਆਖਦਾ ਰਿਹਾ, ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਤਪਸਵਿਨੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਉਸਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਚੰਗਾ ਉਪਾਅ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਅੰਨੇ ਲੱਭੇ ਹੋਏ ਬੀਜ ਵੇਖੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੀਸਿਆ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਇਆ, ਤੇ ਧੀਰੇ ਬੋਲ ਕੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ। "ਆ, ਆ, ਪੁੱਤਰ," ਕਹਿ ਕੇ, ਦੁੱਖੀ ਹੋਈ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗਲ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਨਕਲੀ ਦੁੱਧ ਉਸਨੂੰ ਪੀਣ ਲਈ ਦਿੱਤਾ। ਨਕਲੀ ਦੁੱਧ ਪੀ ਕੇ, ਉਹ ਬੱਚਾ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਇਹ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ।" ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਾਂ ਨੇ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਸੁੰਘਿਆ, ਉਸਦੀਆਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੱਥੀਂ ਪੂੰਝੀਆਂ ਤੇ ਬੋਲੀ। "ਸਵਰਗ ਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਦਰਿਆ ਹਨ, ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ। ਰਾਜ, ਸਵਰਗ, ਮੋਖਸ਼ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਭੋਜਨ—ਇਹ ਸਭ ਪਿਆਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।" "ਸਭ ਕੁਝ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਜੋ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਥੇ ਦੁੱਧ ਕਿਵੇਂ ਲਿਆ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਪੁੱਤਰ, ਦੁੱਧ ਲਈ ਸਾਡਾ ਕੀ ਜਤਨ? ਅਸੀਂ ਕਿੱਥੇ, ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਕਿੱਥੇ?" "ਅਤਿ ਗਰੀਬੀ ਤੇ ਦੁਰਭਾਗ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਦੁੱਧ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਝੂਠਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਘਰ, ਤੂੰ ਸ਼ੁੱਧ, ਮਿੱਠਾ, ਉਬਲਿਆ ਦੁੱਧ ਪੀਤਾ ਸੀ; ਉਸਦਾ ਸੁਆਦ ਜਾਣ ਕੇ, ਤੂੰ ਪੀਤਾ ਸੀ, ਤੇ ਹੁਣ ਉਸੇ ਜਿਹਾ ਦੁੱਧ ਯਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।" "ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, 'ਇਹ ਉਹ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਜੋ ਦਿੱਤਾ ਸੀ,' ਤੇ ਰੋਂਦਾ ਹੈਂ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ; ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਕੁਝ ਭੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਾਂਬਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।" "ਹੁਣ, ਅਸੀਂ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਧਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ; ਉਹ ਤਾਂ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਗਰੀਬ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਂ ਦੀ ਦੁਖੀ ਗੱਲਬਾਤ ਉਪਮਨਯੂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਤੀ ਭਾਵਨਾ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਆਗੇ ਦੇ ਤਪ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਮੂਲ ਬਣਦੀ ਹੈ।