ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਉੱਤਰ ਜਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਦਰਭਾ ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਦਰਭਾ ਫੜ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸਾਹ ਲੈਣ ਤੇ ਛੱਡਣ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ ਅਤੇ ਅੰਬਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਵਰਤ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹਾਂ," ਅਤੇ ਜੋ ਦਰਭਾ ਲਿੰਗ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਹੇਠ ਸੀ, ਉਹ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਰੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਦੰਡ, ਜਟਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੇਖਲਾ ਉਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਅੰਤਿਮ ਦੀਖਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਇਹ ਵਰਤ ਅਖੀਰ ਤਕ ਬਿਨਾ ਡੋਲ੍ਹੇ ਨਿਭਾਇਆ, ਉਹ ਨੈਸ਼ਠਿਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਾਧੂਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਹਾਨ ਵਰਤਧਾਰੀ ਹੈ। ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ, ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਵਰਗਾ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਨੈਸ਼ਠਿਕਾ ਬਣ ਗਿਆ ਉਹ ਨੈਸ਼ਠਿਕਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਵਰਤ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਜਾਂ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ ਤਕ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਤੀਬਰ ਵਰਤ ਨਾਲ ਨੈਸ਼ਠਿਕਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਘੀ ਲਾ ਕੇ, ਦੋ, ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਇਕ ਦਿਨ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਆਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਾ ਤਿਆਗੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ, ਬਿਨਾ ਲਾਲਚ, ਕੇਵਲ ਕਰਤਵ ਵਜੋਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਵਿਦਵਾਨ ਦੁਜਾਤੀ, ਜੇ ਰਾਖ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੱਡੀਆਂ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਰਵੋਚ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਖ ਹੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਰਾਖ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਕੋਲ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਰਾਖ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਰਾਖ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਰਾਖ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਰਾਖ ਵਿਚ ਸਥਿਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਰਾਖ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਰਾਖ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਚਮਕਦਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਹੋਣ, ਜੋ ਰਾਖ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਦਾ ਰਾਖ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ, ਦੈਤ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵੀ, ਰਾਖ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ 'ਭਸਮ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ 'ਭਸਮ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅਸਤੀ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਅਸਤੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰੱਖਿਆ, ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਭਸਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ? ਖੁਦ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਭੀ, ਜੋ ਵਰਤਾਂ ਦੇ ਪਾਬੰਦ ਹਨ, ਭਸਮ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭਸਮ, ਜੋ ਪਰਮਪਤਾ ਦੀ ਹੈ, ਸ਼ੈਵਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਸਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਧੌਮਯਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਵਿਚ ਆਈਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦੂਰ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ, ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਕਰਕੇ, ਭਸਮ ਨੂੰ ਧਨ ਵਾਂਗ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭਸਮ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਵਿਚ ਲਗਨ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਧੌਮਯਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਸ਼ੁਸ਼ੁਨਾ ਨੇ, ਦੁੱਧ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਬਖਸ਼ਿਆ। ਇਹ ਬੱਚਾ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਬਣਿਆ? ਜਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸੱਚੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਤਪਸਿਆ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਿਆ? ਤੇ, ਤਪ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਸਰਵੋਚ ਸ਼ਕਤੀ—ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭਸਮ—ਪਾਈ? ਇਹ ਬੱਚਾ ਆਮ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜੋ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਆਘ੍ਰਪਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਗਿਆਨੀ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਦਰਜੇ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਕਿਸਮਤ ਕਰਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਗ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਨੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲਈ, ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਦੇ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸਦਾ ਲਈ ਜਵਾਨੀ ਬਖਸ਼ੀ। ਪਵਿੱਤਰ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਮ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਮਾਰ ਦਾ, ਸ਼ਕਤੀ ਰੂਪ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਿਵ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਇਥੇ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੋ ਗਈ; ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਹ ਨੰਦਨ ਵਾਂਗ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਿਵ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨਤਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਵੀ ਸਾਫ ਹੈ: ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚੋਂ ਉਪਜੇ ਬੋਲ, ਇਹ ਕਾਰਨ ਬਣੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਦੁੱਧ, ਈਰਖਾ ਕਰਕੇ, ਪਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਦੁੱਧ ਪੀ ਕੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਵੇਖਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁੱਧ ਪੀ ਚੁੱਕਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਵਿਆਘ੍ਰਪਾਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉਪਮਨਯੂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਸੁਭਾਗਵਤੀ ਤਪਸਵਿਨੀ, ਮੈਨੂੰ ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਦੇ; ਮੈਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ, ਗੁੰਮਣ ਜਾਂ ਠੰਢਾ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਿੱਠਾ ਦੁੱਧ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਤਪਸਵਿਨੀ ਮਾਂ, ਵਿਆਘ੍ਰਪਾਦ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਲਪੇਟ ਕੇ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਗਰੀਬੀ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਪਮਨਯੂ ਬਾਰ-ਬਾਰ "ਦੇ, ਦੇ," ਆਖ ਕੇ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲਾ ਰੁਦ੍ਰ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਤੇ ਭੁੱਲ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ-ਫਿਰ ਮੰਗਦਾ ਰਿਹਾ। ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਜਿੱਦ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਤਪਸਵਿਨੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਚੰਗਾ ਉਪਾਅ ਲੱਭਿਆ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਦਾਣੇ, ਜੋ ਚੁਗ ਕੇ ਲਿਆਂਦੇ ਸਨ, ਦੇਖੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਮਿਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬੋਲ ਪਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ, "ਆ, ਆ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ," ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਕਲੀ ਦੁੱਧ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਂ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਨਕਲੀ ਦੁੱਧ ਪੀ ਕੇ, ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗਿਆ, "ਇਹ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਸੁੰਘਿਆ, ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੌਂਪਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝੀਆਂ, ਅਤੇ ਬੋਲ ਪਈ...